คลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล หัวนมสั้น ลูกไม่เข้าเต้า ทำไงดี? สารพันปัญหาแม่ให้นม

ปัญหา คลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล หัวนมสั้น ลูกไม่เข้าเต้า จัดการได้! ค้นพบวิธีเพิ่มน้ำนม เทคนิคดึงหัวนม และท่าให้นมที่ถูกต้อง สำหรับคุณแม่หลังคลอด

ยินดีด้วยกับคุณแม่มือใหม่นะคะ! หลังจากผ่านพ้นการคลอดลูกที่แสนวิเศษมาแล้ว ปัญหาท้าทายด่านต่อไปที่แม่ๆ หลายคนมักจะต้องเผชิญก็คือเรื่องของการให้นมลูกนั่นเอง คุณแม่หลายท่านอาจกำลังเครียดหนักกับปัญหา คลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล แถมบางรายยังเจอแจ็กพอตปัญหา หัวนมสั้น ทำให้ ลูกไม่เข้าเต้า หรือดูดนมไม่ได้จนลูกร้องไห้งอแง คุณแม่ไม่ต้องกังวลใจไปค่ะ ปัญหาเหล่านี้เป็นเรื่องธรรมชาติที่พบได้บ่อยมากในคุณแม่หลังคลอด

วันนี้เราได้รวบรวมข้อมูลตามหลักการแพทย์มาช่วยคุณแม่ไขข้อข้องใจ และจัดการกับปัญหาคลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล พร้อมเทคนิคแก้ปัญหาหัวนมสั้นให้ลูกน้อยเข้าเต้าได้อย่างมีความสุขค่ะ

คลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล เกิดจากอะไร? ผิดปกติหรือไม่?

ก่อนอื่นคุณแม่ต้องเข้าใจก่อนว่า ในช่วง 1-2 วันแรกหลังคลอด การที่ คลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล หรือดูเหมือนน้ำนมมาน้อยนั้น ถือเป็นเรื่องปกติค่ะ เนื่องจากระบบผลิตน้ำนมของร่างกายจะเริ่มพัฒนาอย่างเต็มที่ในช่วง 2-7 วันหลังคลอด ในช่วงแรกนี้น้ำนมที่หลั่งออกมาจะเป็น “หัวน้ำนม” (Colostrum) ซึ่งมีลักษณะเป็นสีเหลืองข้น อุดมไปด้วยโปรตีนและภูมิคุ้มกันชั้นยอดเพื่อปกป้องลูกน้อย ปริมาณน้ำนมในช่วงนี้อาจจะดูน้อยแค่ไม่กี่หยด แต่ก็เพียงพอสำหรับกระเพาะเล็กๆ ของทารกแรกเกิดแล้วค่ะ

อย่างไรก็ตาม หากผ่านไปหลายวันแล้วคุณแม่ยังรู้สึกว่าน้ำนมไม่ไหล หรือไหลน้อยมาก อาจเกิดจากสาเหตุแฝงเหล่านี้

ความเครียดและร่างกายอ่อนเพลีย: คุณแม่มีความกังวล พักผ่อนน้อย หรือเสียเลือดมากจากการคลอด
การดูดที่ไม่ถูกวิธี: ลูกดูดนมไม่ถูกวิธี ดูดช้า หรือดูดไม่เกลี้ยงเต้า
ให้ลูกทานนมเสริม: ลูกได้รับน้ำหรือนมผงเสริม ทำให้ลูกอิ่มและดูดนมแม่น้อยลง ส่งผลให้เต้านมไม่ได้รับการกระตุ้น
โภชนาการไม่เพียงพอ: คุณแม่ดื่มน้ำน้อย ร่างกายขาดน้ำ และรับประทานอาหารไม่เพียงพอ

วิธีรับมือ น้ำนมไม่ไหลหลังคลอด ทำยังไงดี?

หากคุณแม่กำลังกลุ้มใจว่า คลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล ลองนำเทคนิคและตัวช่วยเหล่านี้ไปปฏิบัติตามดูนะคะ

ยึดหลัก 3 ดูด” (ดูดเร็ว ดูดบ่อย ดูดถูกวิธี)

ดูดเร็ว: ควรเริ่มให้ลูกดูดนมจากเต้าให้เร็วที่สุด ภายในครึ่งถึง 1 ชั่วโมงแรกหลังคลอด
ดูดบ่อย: ให้ลูกดูดนมกระตุ้นทุกๆ 2-3 ชั่วโมง หรือประมาณวันละ 8 ครั้งขึ้นไป ยิ่งลูกดูดบ่อย น้ำนมก็จะยิ่งมามาก
ดูดถูกวิธี: ต้องแน่ใจว่าลูกอมงับลานนมได้ลึกพอ (เหงือกลูกกดที่ลานหัวนม ไม่ใช่อมแค่หัวนม) และให้ลูกดูดจนเกลี้ยงเต้า

การสัมผัสแบบเนื้อแนบเนื้อ (Skin-to-Skin Contact)

การอุ้มลูกแนบอกให้ผิวหนังบริเวณหน้าอกของแม่และลูกสัมผัสกันให้มากที่สุด จะช่วยให้ทั้งแม่และลูกผ่อนคลาย ช่วยกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมนออกซิโทซิน (Oxytocin) ที่ทำให้การหลั่งน้ำนมดีขึ้น และยังช่วยให้ลูกเริ่มต้นดูดนมแม่ได้สำเร็จเร็วขึ้นด้วยค่ะ

คลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล

การบีบน้ำนมด้วยมือ (Hand Expression)

วิธีนี้ช่วยเพิ่มการไหลของน้ำนมและดึงหัวน้ำนมออกมาได้ดีมาก โดยจับเต้านมเป็นรูปตัว C (C-hold) หรือ U-hold ห่างจากฐานหัวนม 3-4 ซม. กดเข้าหาหน้าอกแล้วบีบนิ้วเข้าหากันเบาๆ วิธีนี้ดีมากสำหรับการกระตุ้นในช่วงแรก หรือใช้ระบายน้ำนมเมื่อมีภาวะคัดเต้านม

ทานอาหารและสมุนไพรกระตุ้นน้ำนม

คุณแม่ควรได้รับพลังงานประมาณวันละ 2,500 กิโลแคลอรี ดื่มน้ำสะอาดหรือน้ำอุ่นให้เพียงพอ และเสริมด้วยอาหารเรียกน้ำนม เช่น หัวปลี (อุดมด้วยธาตุเหล็ก ช่วยบำรุงน้ำนม), ขิง (ช่วยให้ร่างกายอบอุ่น ขับเหงื่อ ช่วยการไหลเวียน), ใบกะเพรา, ฟักทอง และ กุยช่าย

ปัญหา หัวนมสั้น ลูกไม่เข้าเต้า เช็คอย่างไรและวิธีแก้ไข

อีกหนึ่งอุปสรรคสำคัญที่ทำให้การให้นมสะดุดคือ คุณแม่มีปัญหา หัวนมสั้น หรือหัวนมบอด ทำให้ลูกหาจุดงับไม่เจอ ไม่มีแรงดูด ส่งผลให้ ลูกไม่เข้าเต้า และกลายเป็นสาเหตุวงจรที่ทำให้คลอดแล้วน้ำนมไม่ไหลเพราะเต้านมไม่ถูกกระตุ้นนั่นเอง

วิธีเช็คความยาวหัวนม

ให้คุณแม่ใช้สายวัดหรือไม้บรรทัด วัดจากฐานลานนมไปจนถึงปลายหัวนม หากยาวน้อยกว่า 0.7 ซม. ถือว่าหัวนมสั้น แต่ถ้าหัวนมไม่ยื่นออกมาเลยหรือบุ๋มลงไป ถือว่าเป็นหัวนมบอด

วิธีแก้ไขปัญหาหัวนมสั้น

เทคนิคฮอฟแมน (Hoffman) และ Nipple Rolling: ใช้นิ้วหัวแม่มือทั้งสองข้างวางบนลานนมชิดโคนหัวนม กดแล้วรูดดึงออกจากกันเบาๆ หรือใช้นิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้คลึงบริเวณลานนมแล้วดึงยืดขึ้นเบาๆ ทำซ้ำๆ เพื่อช่วยยืดหัวนมและลดพังผืดที่ดึงรั้ง
ใช้อุปกรณ์ดึงหัวนม (Nipple Puller): มีลักษณะคล้ายลูกยาง บีบแล้วครอบลงไปที่หัวนมเพื่อดูดแบบสุญญากาศให้หัวนมยืดออก ควรทำครั้งละ 3-5 นาที หรือ 10 นาที วันละ 2 ครั้ง
ใส่ปทุมแก้ว (Breast Shells): เป็นอุปกรณ์ครอบลานนมไว้ใต้เสื้อชั้นใน ช่วยกดลานนมให้หัวนมยื่นออกมา แนะนำให้ใส่ก่อนให้ลูกเข้าเต้าประมาณ 30 นาที
ใช้เครื่องปั๊มนมช่วย: แรงดูดและกรวยของเครื่องปั๊มนมสามารถช่วยดึงยืดหัวนมของคุณแม่ให้ยาวขึ้นได้นิดหน่อยก่อนให้ลูกเข้าเต้า

ท่าให้นมแนะนำ สำหรับคุณแม่หัวนมสั้น

การจัดท่าให้นมมีความสำคัญมาก หากจัดท่าได้ถูกต้อง ลูกจะสามารถอมลานนมได้ลึกแม้คุณแม่จะมีหัวนมสั้นก็ตาม ท่าที่แนะนำมีดังนี้ค่ะ

ท่าฟุตบอล (Football Hold / Clutch Hold): เป็นท่าที่เวิร์คสุดๆ สำหรับคุณแม่หัวนมสั้น เต้านมใหญ่ หรือคุณแม่ที่ผ่าคลอด วิธีคือ อุ้มลูกเข้าทางด้านข้างลำตัว (สีข้าง) ใช้มือประคองท้ายทอยลูก ให้หลังลูกแนบไปกับท่อนแขนของคุณแม่ ท่านี้จะช่วยให้คุณแม่มองเห็นปากลูกได้ชัดเจน และสามารถบังคับทิศทางให้ลูกงับลานนมได้ลึกขึ้น
เทคนิคจับเต้าแบบ V-hold หรือ C-hold: ในระหว่างที่ลูกจะเข้าเต้า ให้คุณแม่ใช้มือประคองเต้าเป็นรูปตัว C หรือ V เพื่อบีบให้ลานนมแบนลงเล็กน้อย จะช่วยให้ลูกสามารถงับลานนมเข้าปากได้ง่ายขึ้น

ท่าให้นม

ตัวช่วยฉุกเฉิน: แผ่นป้องกันหัวนม (Nipple Shield)

หากคุณแม่ลองพยายามตามวิธีข้างต้นแล้วลูกยังไม่ยอมเข้าเต้า การใช้ แผ่นซิลิโคนป้องกันหัวนม เป็นอีกหนึ่งตัวช่วยที่ทำหน้าที่คล้ายหัวนมจำลองที่ยาวและแข็งขึ้น ช่วยกระตุ้นเพดานปากทารกให้เกิดการดูด เหมาะสำหรับคุณแม่หัวนมสั้น แบน หรือช่วงที่มีแผลหัวนมแตก อย่างไรก็ตาม แผ่นป้องกันหัวนมควรใช้เป็นทางเลือก “ชั่วคราว” เท่านั้น เพราะอาจทำให้ลูกติดและส่งผลให้น้ำนมระบายออกไม่เต็มที่ในระยะยาว ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญคลินิกนมแม่ก่อนใช้งานนะคะ

สัญญาณเตือนที่ควรปรึกษาแพทย์หรือคลินิกนมแม่

หากคุณแม่พยายามแก้ไขปัญหา คลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล หรือพยายามฝึกลูกเข้าเต้าแล้วแต่ยังไม่สำเร็จ รวมถึงมีอาการต่อไปนี้

เต้านมคัดแข็งเป็นก้อน (สัญญาณท่อน้ำนมอุดตัน)
รู้สึกปวดเต้านมมาก
หัวนมแตกเป็นแผล
สังเกตว่าลูกปัสสาวะน้อยกว่า 6 ครั้งต่อวัน

อย่ารอช้าหรือเก็บความเครียดไว้คนเดียวนะคะ ควรรีบไปพบแพทย์หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการให้นมบุตรทันที เพื่อรับคำแนะนำที่ถูกต้องและผ่านพ้นอุปสรรคนี้ไปให้ได้ค่ะ

การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อาจมีความท้าทายในช่วงเริ่มต้น แต่ด้วยความเข้าใจ การกระตุ้นที่ถูกต้อง ยึดหลัก “ดูดเร็ว ดูดบ่อย ดูดถูกวิธี” รวมถึงการใช้ท่าให้นมที่เหมาะสม เชื่อมั่นว่าคุณแม่ทุกคนจะสามารถจัดการปัญหาคลอดแล้วน้ำนมไม่ไหล และหัวนมสั้นได้อย่างแน่นอน เป็นกำลังใจให้คุณแม่มือใหม่ทุกคนนะคะ

ที่มา: สสส , โรงพยาบาลสมิติเวช , Premier Home Healthcare , คณะกายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล , Nurse Kids

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

งานวิจัยใหม่เผย ทำไม? ผู้หญิงที่ให้นมลูก เสี่ยงเป็นมะเร็งเต้านมน้อยกว่า

วิจัยเผย! น้ำนมแม่ กลางวัน-กลางคืน ต่างกันยังไง? เทคนิคใหม่คุณแม่นักปั๊มต้องรู้

แม่เป็นหวัด กินยาลดน้ำมูก ยาแก้เจ็บคอ ให้นมลูกได้หรือเปล่า

มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!