งานวิจัยเรื่อง “ความสัมพันธ์ระหว่างน้ำนมแม่กับนาฬิกาชีวิต” ชี้ว่า น้ำนมแม่ไม่ใช่แค่แหล่งสารอาหาร แต่ยังทำหน้าที่ช่วยปรับเวลานอนและตื่นของทารกให้เข้าที่เข้าทาง เนื่องจาก “น้ำนมแม่ กลางวัน-กลางคืน” นั้นมีองค์ประกอบทางชีวเคมีที่ไม่เหมือนกัน การจัดระเบียบสต็อกนม อย่างเหมาะสม จะช่วยให้ลูกได้รับฮอร์โมนที่ตรงกับความต้องการของร่างกาย ช่วยปรับเรื่องการนอนหลับ การเผาผลาญ และระบบภูมิคุ้มกันให้ดียิ่งขึ้น เพื่อช่วยให้ลูกน้อยนอนหลับได้ดีขึ้นและมีพัฒนาการที่สมวัย
เมื่อนมแม่ไม่ได้เป็นเหมือนกันทุกหยด
ทารกแรกเกิดนั้น เมื่อคลอดออกมา “นาฬิกาชีวิต” ของพวกเขายังทำงานไม่สมบูรณ์ ทำให้ทารกไม่รู้วันรู้คืน ตื่นบ่อย และนอนไม่เป็นเวลา ทารกต้องอาศัยปัจจัยภายนอก (แสง, อุณหภูมิ, การกิน, สัมผัส) เพื่อตั้งเวลาชีวิต รวมถึง สัญญาณจากแม่ผ่านทาง น้ำนมแม่ กลางวัน-กลางคืน นั่นเอง
งานวิจัยยืนยันว่า นมแม่ที่ผลิตในช่วงเวลาต่างกันของวัน จะมีระดับฮอร์โมนและสารสื่อประสาทที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง เพื่อทำหน้าที่สื่อสารกับร่างกายลูกว่า “ตอนนี้ต้องตื่นนะ” หรือ “ตอนนี้ต้องนอนได้แล้ว”
ความต่างของ “น้ำนมแม่ กลางวัน-กลางคืน”
ความแตกต่างของน้ำนมแม่ในแต่ละช่วงเวลา เป็นกลไกวิวัฒนาการที่ซับซ้อน นักวิทยาศาสตร์ได้วิเคราะห์องค์ประกอบในน้ำนมและพบกุญแจสำคัญดังนี้:
-
นมแม่ช่วงกลางวัน (Day Milk): พลังงานและความตื่นตัว
เมื่อแสงอาทิตย์ขึ้น ร่างกายคุณแม่จะผลิตน้ำนมที่มีลักษณะเฉพาะเพื่อเตรียมความพร้อมให้ลูกน้อยเรียนรู้โลก
คอร์ติซอล (Cortisol) สูงสุดช่วงเช้า: หลายคนได้ยินชื่อคอร์ติซอลแล้วนึกถึงความเครียด แต่ในทางสรีรวิทยา ระดับคอร์ติซอลที่พุ่งสูงขึ้นในช่วงเช้าตรู่ (ประมาณ 06:00 – 09:00 น.) คือสัญญาณแห่งการ “เริ่มวันใหม่”
คอร์ติซอลมีหน้าที่ช่วยกระตุ้นความตื่นตัว เตรียมระบบเผาผลาญพลังงาน และช่วยให้ทารกพร้อมสำหรับการเรียนรู้และเล่น
โปรตีนและกรดอะมิโนกระตุ้นกิจกรรม: มีการศึกษาพบว่าในนมช่วงกลางวัน อาจมีกรดอะมิโนบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับการสร้างพลังงานและการทำงานของกล้ามเนื้อที่สูงกว่า
-
นมแม่ช่วงกลางคืน (Night Milk): การพักผ่อนและการซ่อมแซม
เมื่อพระอาทิตย์ตกดิน ร่างกายคุณแม่จะเปลี่ยนโหมดการผลิตน้ำนม เพื่อเป็นตัวช่วยกล่อมลูกน้อย
เมลาโทนิน (Melatonin) สูงสุดช่วงดึก: งานวิจัยพบว่าระดับเมลาโทนินในน้ำนมแม่จะเริ่มสูงขึ้นในช่วงค่ำและพีคสูงสุดในช่วงกลางดึก
เมลาโทนินมีหน้าที่: ช่วยให้ทารกรู้สึกง่วงนอน ผ่อนคลาย และเข้าสู่ภาวะหลับลึกได้ง่ายขึ้น นอกจากนี้ เมลาโทนินยังทำหน้าที่ช่วยคลายกล้ามเนื้อทางเดินอาหาร ซึ่งอาจช่วยลดอาการปวดท้องหรือโคลิคในทารกบางรายได้ด้วย
ทริปโตเฟน (Tryptophan): นอกจากเมลาโทนินแล้ว นมแม่ตอนกลางคืนยังอุดมไปด้วยกรดอะมิโนทริปโตเฟน ซึ่งเป็นสารตั้งต้นในการสร้างเมลาโทนินและเซโรโทนิน ช่วยให้ทารกสงบและมีอารมณ์คงที่
-
ส่วนประกอบคงที่ตลอดวัน
เพื่อให้คุณแม่สบายใจ แม้ฮอร์โมนจะเปลี่ยน แต่สารอาหารหลักเพื่อการเจริญเติบโตและภูมิคุ้มกันยังคงอยู่ครบถ้วนในทุกช่วงเวลา งานวิจัยระบุว่าสารเหล่านี้มีระดับค่อนข้างเสถียร:
- ออกซิโทซิน (Oxytocin): ฮอร์โมนแห่งความรักความผูกพัน
- IgA (Immunoglobulin A): ภูมิต้านทานด่านหน้า
- แลกโตเฟอร์ริน (Lactoferrin): โปรตีนฆ่าเชื้อโรค
ปัญหาของการให้กินนมผิดเวลา
ลองจินตนาการดูว่า หากเราดื่มกาแฟแก้วใหญ่ ที่มีคาเฟอีนกระตุ้นให้ตื่น ก่อนเข้านอน ผลลัพธ์คือนอนไม่หลับ หรือหลับไม่สนิท ทารกก็เช่นกัน
หากคุณแม่ปั๊มนมตอนเช้า (ที่มีคอร์ติซอลสูง) แล้วนำมาละลายให้ลูกกินตอน 4 ทุ่ม ทารกจะได้รับสัญญาณเคมีที่บอกว่า “ตื่นได้แล้ว! เช้าแล้ว!” ผลที่ตามมาอาจทำให้ลูกตื่นตัว หลับยาก วงจรการนอนรวน ซึ่งส่งผลต่อพัฒนาการทางสมองและการหลั่ง Growth Hormone
ในทางกลับกัน หากเอานมปั๊มกลางคืน (ที่มีเมลาโทนิน) ให้ลูกกินตอนเช้า ลูกอาจจะซึม ง่วงนอน หรือไม่กระตือรือร้นที่จะเล่นเรียนรู้
เทคนิค จัดการสต็อกนมให้ตรงเวลา
เพื่อแก้ปัญหานี้และใช้ประโยชน์จากความรู้เรื่อง น้ำนมแม่ กลางวัน-กลางคืน ให้เกิดผลสูงสุด ขอแนะนำเทคนิคการปั๊มและจัดเก็บนมตามเวลา ดังนี้
ขั้นตอนที่ 1: Labeling (จดเวลาให้ชัดเจน) ปกติคุณแม่จะเขียน วัน/เดือน/ปี และปริมาณออนซ์ บนถุงเก็บนมอยู่แล้ว สิ่งที่ต้องเพิ่มคือ “เวลาที่ปั๊ม”
ขั้นตอนที่ 2: Sorting (แยกตะกร้า) ในช่องแช่แข็ง ควรแบ่งโซนการจัดเก็บอย่างชัดเจน
- ตะกร้า Day Milk (นมกลางวัน): สำหรับนมที่ปั๊มช่วง 06:00 น. – 18:00 น.
- ตะกร้า Night Milk (นมกลางคืน): สำหรับนมที่ปั๊มช่วง 18:00 น. – 06:00 น.
ขั้นตอนที่ 3: Matching (จับคู่ให้ถูกเวลา) เมื่อจะนำนมออกมาละลายให้ลูกกิน ให้หยิบตามช่วงเวลาจริง
- มื้อเช้า/บ่าย: หยิบจากตะกร้า Day Milk
- มื้อเย็น/ก่อนนอน/ดึก: หยิบจากตะกร้า Night Milk
ประโยชน์ที่ลูกจะได้รับจากการกินนมตรงเวลา
การปรับเปลี่ยนวิธีการจัดการสต็อก น้ำนมแม่ กลางวัน-กลางคืน อาจส่งผลลัพธ์ดังนี้
- Sleep Training ตามธรรมชาติ: ช่วยปรับนาฬิกาชีวิตของลูกให้เข้าที่เร็วขึ้น ลูกจะเริ่มแยกแยะกลางวันกลางคืนได้ดีขึ้น
- ระบบเผาผลาญสมดุล: คอร์ติซอลในนมเช้าช่วยกระตุ้นเมตาบอลิซึม ให้ร่างกายพร้อมใช้พลังงาน
- พัฒนาการสมอง: การนอนหลับที่ดีในช่วงกลางคืน คือช่วงเวลาที่สมองของทารกทำการจัดเรียงความจำและพัฒนาเซลล์สมอง
- ลดความเครียดในครอบครัว: เมื่อลูกนอนดีขึ้น พ่อแม่ก็ได้พักผ่อนมากขึ้น ส่งผลให้สุขภาพจิตของคนเลี้ยงดีขึ้นตามไปด้วย
“ข้อโต้แย้ง” หรือ “มุมมองต่าง” จากผู้เชี่ยวชาญ
แม้ข้อมูลนี้จะเป็นจริงตามหลักการวิทยาศาสตร์ แต่ในทางปฏิบัติ ยังคงมีข้อโต้แย้งจากผู้เชี่ยวชาญ เช่น
-
ปริมาณฮอร์โมนในนมแม่ เพียงพอที่จะเปลี่ยนพฤติกรรมลูกได้จริงหรือ?
ฝ่ายสนับสนุน: เชื่อว่าแม้ปริมาณน้อย แต่ทารกมีความไวต่อสารสื่อประสาทเหล่านี้มาก จึงน่าจะช่วยเรื่องการนอนได้
ฝ่ายโต้แย้ง/ผู้เชี่ยวชาญบางกลุ่ม: มองว่าระดับเมลาโทนิน ในนมแม่อาจจะน้อยเกินไป ที่จะมีผลเหมือนยานอนหลับ อย่างชัดเจน การที่ลูกหลับหรือไม่หลับ มีปัจจัยอื่นเยอะมาก เช่น เสียง, อุณหภูมิ, ความเปียกชื้น, หรืออาการปวดท้อง ฮอร์โมนในนมอาจเป็นเพียง ปัจจัยเสริมเล็กๆ เท่านั้น ไม่ใช่ยาวิเศษ
-
การแช่แข็ง ทำลายสารเหล่านี้หรือไม่?
ข้อเท็จจริง: การแช่แข็ง และการละลาย อาจทำให้สารชีวภาพบางอย่างลดคุณภาพลง
- Cortisol & Melatonin: ค่อนข้างทนทานต่อการแช่แข็ง แต่ก็อาจลดลงบ้างเมื่อเวลาผ่านไปนานๆ
- เซลล์เม็ดเลือดขาว: ตายได้เมื่อผ่านการแช่แข็งและละลาย
มุมมองผู้เชี่ยวชาญ: การให้ลูกกิน “นมสต็อกแช่แข็ง” อาจไม่ได้ผลดีเท่ากับ “นมแม่จากเต้า” ที่สดใหม่และตรงเวลาเป๊ะๆ
-
ความเครียดของคุณแม่
นี่คือประเด็นที่ผู้เชี่ยวชาญด้านนมแม่ ห่วงใยที่สุด
- ความเสี่ยง: การต้องมานั่งจดเวลา แยกตะกร้า และจับคู่สต็อกนม อาจสร้างความเครียดให้คุณแม่เพิ่มขึ้น หากวันไหนหานมไม่เจอ หรือนมหมด คุณแม่อาจเครียด
- คำแนะนำ: ผู้เชี่ยวชาญมักเตือนว่า “อย่าให้เทคนิคนี้มาสร้างความกดดัน” เพราะความเครียดของคุณแม่ ส่งผลเสียต่อน้ำนมมากกว่าการให้ลูกกินนมผิดเวลาเสียอีก
ควรเชื่อและทำตามหรือไม่?
คำตอบคือ ทำได้ ถ้าสะดวก แต่อย่าซีเรียสจนเครียดค่ะ
- ถ้าคุณเป็นสายเข้าเต้า คุณแม่ทำสิ่งนี้โดยธรรมชาติอยู่แล้ว ไม่ต้องกังวลเลย ลูกได้รับฮอร์โมนตรงเวลาแน่นอน
- ถ้าคุณเป็นสายปั๊มล้วน แนะนำให้แยกถุงเช้า/เย็น ถ้าทำได้ไม่ลำบากจนเกินไป เพราะมีโอกาสที่จะช่วยให้ลูกนอนดีขึ้น และไม่มีผลเสียอะไรทางกายภาพ แต่ถ้าทำไม่ได้ เช่น ปั๊มรวมกัน, รีบ, หรือคนเลี้ยงหยิบผิด ก็ไม่ต้องรู้สึกผิดนะคะ นมแม่ไม่ว่าจะเวลาไหน ก็ยังมีสารอาหารที่ดีที่สุด และดีกว่านมผงในแง่ของภูมิคุ้มกันอยู่ดี
สรุปสั้นๆ ข้อมูลนี้ถูกต้องตามหลักวิทยาศาสตร์ แต่ในทางปฏิบัติให้มองว่าเป็น “เทคนิคเสริม แต่ไม่ใช่ “กฎเหล็ก” ทำก็ดี ไม่ทำก็ไม่ต้องรู้สึกผิดค่ะ
บทความนี้รวบรวมและเรียบเรียงข้อมูลจากงานวิจัย เพื่อเป็นแนวทางในการดูแลสุขภาพ ควรปรึกษากุมารแพทย์ หรือผู้เชี่ยวชาญด้านนมแม่ เพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมกับเด็กแต่ละคน
อ้างอิงงานวิจัย: Breast milk is not only a source of nutrition, it also carries signals that reflect a mother’s circadian rhythm. (DOI: 10.3389/fnut.2025.1618784)
ที่มา : DoctorASKY
มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย
ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!
TAP Awards 2025
อยากท้อง
แม่ท้อง แม่ให้นม
แม่ผ่าคลอด
หลังคลอด
สุขภาพและโภชนาการ
ลูก
ชีวิตครอบครัว
การศึกษา
ผู้หญิง
ไลฟ์สไตล์
วิดีโอ
คอมมูนิตี้
ชอปปิง
ของรางวัล
