ความลับของการสร้างอัจฉริยะตัวน้อยไม่ได้อยู่ที่ราคาของเล่น แต่อยู่ที่วิธีการเล่น และ ปฏิสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นภายในบ้าน งานวิจัยจาก Center on the Developing Child at Harvard University (ศูนย์การพัฒนาเด็กแห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด) ได้ยืนยันแล้วว่า 3 กิจกรรมนี้ กระตุ้นพัฒนาการสมอง ที่ดีที่สุดและทรงพลังที่สุด
วันนี้เราจะพาคุณพ่อคุณแม่ไปเจาะลึกเคล็ดลับจากฮาร์วาร์ด ที่จะเปลี่ยนการเล่นธรรมดาให้เป็นการสร้างรากฐานสมองที่แข็งแกร่ง เพื่อให้ลูกรักของเราเติบโตมาอย่างโดดเด่น มีความสามารถในการคิดวิเคราะห์ และจัดการชีวิตได้ดีเยี่ยมกว่าวัยเดียวกันค่ะ
“ความฉลาด” ในมุมมองของ Harvard ไม่ใช่แค่ IQ
ทางฮาร์วาร์ดระบุว่า สิ่งที่ทำให้เด็กคนหนึ่งประสบความสำเร็จในอนาคต ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเรียน เรื่องงาน หรือความสัมพันธ์ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับ IQ (ความฉลาดทางสติปัญญา) เพียงอย่างเดียว แต่หัวใจสำคัญคือทักษะที่เรียกว่า Executive Function (EF) หรือ ทักษะสมองเพื่อการบริหารจัดการชีวิต เด็กที่มี EF ดี จะรู้จักยับยั้งชั่งใจ มีสมาธิจดจ่อ สามารถวางแผน และปรับตัวเข้ากับสถานการณ์ใหม่ๆ ได้ ซึ่งทักษะเหล่านี้แหละค่ะ คือกุญแจสำคัญที่จะทำให้ลูกโดดเด่น กว่าเพื่อนๆ
ทักษะเหล่านี้สร้างได้ผ่าน 3 กิจกรรมธรรมดาๆ โดยไม่ต้องใช้ของเล่นแพงๆ เลยค่ะ
กิจกรรมแรกที่ฮาร์วาร์ดแนะนำคือ การเล่นที่ต้องใช้มือและนิ้วหยิบจับอย่างละเอียดลออ หลายคนอาจคิดว่า “แค่ลูกหยิบของได้ก็พอแล้วไม่ใช่เหรอ?” แต่ในทางประสาทวิทยา การทำงานของมือนั้นสัมพันธ์โดยตรงกับการทำงานของสมอง ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของนักคิดวิเคราะห์ค่ะ
ทำไมกิจกรรมนี้ถึงช่วยกระตุ้นสมอง?
เมื่อลูกพยายามร้อยลูกปัดเม็ดเล็กๆ หรือพยายามวางบล็อกไม้ไม่ให้ล้ม สมองส่วนหน้า (Prefrontal Cortex) จะต้องทำงานอย่างหนักในการสั่งการ ต้องใช้สายตาประสานกับมือ (Hand-Eye Coordination) และต้องใช้สมาธิขั้นสูง เพื่อสร้าง Focus (การจดจ่อ) และ Logical Thinking (ตรรกะ)
ไอเดียกิจกรรม กระตุ้นพัฒนาการสมอง ผ่านกล้ามเนื้อมัดเล็ก
- การร้อยลูกปัดหรือร้อยเชือก: เริ่มจากลูกปัดขนาดใหญ่สำหรับเด็กเล็ก แล้วค่อยๆ ลดขนาดลงเมื่อลูกโตขึ้น กิจกรรมนี้ช่วยฝึกความนิ่งและความอดทนได้อย่างดีเยี่ยม
- การต่อบล็อกไม้หรือเลโก้: การที่เด็กต้องคิดภาพในหัวว่า “อยากสร้างปราสาท” แล้วใช้มือค่อยๆ ต่อจนเป็นรูปร่าง คือการฝึกกระบวนการวางแผน (Planning) และการแก้ปัญหาเมื่อบล็อกล้มลง
- ศิลปะงานปั้นและตัดแปะ: การปั้นดินน้ำมัน หรือการใช้กรรไกร (สำหรับเด็ก) ตัดกระดาษตามเส้น เป็นการออกกำลังกายกล้ามเนื้อมัดเล็กที่ดีที่สุด และยังช่วยระบายอารมณ์ของเด็กๆ ได้ด้วย
Tip สำหรับคุณพ่อคุณแม่: อย่าเพิ่งรีบเข้าไปช่วยเวลาลูกทำไม่ได้ หรือต่อบล็อกล้ม ให้เวลาเขาได้ลองผิดลองถูก นั่นคือช่วงเวลาที่สมองกำลังเรียนรู้การแก้ปัญหาค่ะ
สมองดี เริ่มที่ร่างกายแข็งแรง เคยได้ยินไหมคะว่า “เด็กซนคือเด็กฉลาด” คำพูดนี้มีส่วนจริงตามหลักวิทยาศาสตร์อย่างมากค่ะ ฮาร์วาร์ดย้ำเสมอว่า สมองและร่างกายไม่ได้ทำงานแยกจากกัน การที่เด็กได้เคลื่อนไหวร่างกายอย่างอิสระ คือสุดยอดกิจกรรม กระตุ้นพัฒนาการสมอง ที่พ่อแม่ไม่ควรมองข้าม
ทำไมกิจกรรมนี้ถึงช่วยกระตุ้นสมอง?
การออกกำลังกายแบบแอโรบิก หรือการวิ่งเล่นจนเหนื่อย จะช่วยกระตุ้นให้หัวใจสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงสมองได้มากขึ้น และที่สำคัญคือ มันไปกระตุ้นการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ในสมองส่วน ฮิปโปแคมปัส (Hippocampus) ซึ่งเป็นส่วนที่รับผิดชอบเรื่องความจำ และการเรียนรู้ นอกจากนี้ การเล่นปีนป่ายยังช่วยให้เด็กรู้จักประเมินความเสี่ยง การทรงตัว และการตัดสินใจที่รวดเร็ว
ไอเดียกิจกรรม กระตุ้นพัฒนาการสมอง ผ่านกล้ามเนื้อมัดใหญ่
- เล่นสนามเด็กเล่นตามธรรมชาติ: การปีนเชือก การโหนบาร์ การทรงตัวบนขอนไม้ ช่วยสร้างความมั่นใจในตนเอง (Self-Esteem) เมื่อเขาทำสำเร็จ
- วิ่งไล่จับ หรือ มอญซ่อนผ้า: เกมไทยๆ นี่แหละค่ะคือของดี เพราะเด็กต้องใช้ไหวพริบ ต้องสังเกต และต้องเคลื่อนไหวร่างกายอย่างรวดเร็วไปพร้อมๆ กัน
- ขี่จักรยานขาไถ (Balance Bike): ช่วยเรื่องการทรงตัวและการกะระยะทาง ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของระบบประสาทสัมผัส
Tip สำหรับคุณพ่อคุณแม่: ลองพาลูกออกไปรับแสงแดดและเล่นกลางแจ้ง (Outdoor Play) อย่างน้อยวันละ 30-60 นาที จะช่วยลดความเครียดในเด็ก ทำให้ลูกอารมณ์ดี และพร้อมเปิดรับการเรียนรู้เรื่องใหม่ๆ ได้ดีกว่าเด็กที่อุดอู้อยู่แต่ในห้อง
3. การเล่นบทบาทสมมติ (Role-Playing)
มาถึงกิจกรรมสุดท้ายที่ฮาร์วาร์ดยกให้เป็น “The Must” หรือกิจกรรมที่จำเป็นมากๆ นั่นคือการเล่นสมมติ ห้องเรียนจินตนาการ สู่ความฉลาดทางสังคมค่ะ หลายบ้านอาจมองว่าไร้สาระ ลูกคุยคนเดียว หรือคุยกับตุ๊กตา แต่จริงๆ แล้วนี่คือกระบวนการพัฒนาสมองขั้นสูงที่เรียกว่า Symbolic Thinking
ทำไมกิจกรรมนี้ถึงช่วยกระตุ้นสมอง?
งานวิจัยระบุว่า เมื่อเด็กเล่นเป็น “คุณหมอ” เขาจะต้องจำลองสถานการณ์ในหัวว่า หมอต้องพูดจาอย่างไร ต้องตรวจคนไข้แบบไหน และต้องยับยั้ง (Inhibitory Control) พฤติกรรมความเป็นเด็กของตัวเองเพื่อสวมบทบาทนั้นๆ ให้สมจริง การเล่นแบบนี้คือ กิจกรรมกระตุ้นพัฒนาการสมอง ที่ช่วยฝึกความจำเพื่อใช้งาน (Working Memory) และที่สำคัญที่สุดคือ ช่วยสอนเรื่อง Empathy หรือการเอาใจเขามาใส่ใจเรา ซึ่งเป็นทักษะสำคัญในการเข้าสังคม
ไอเดียกิจกรรม กระตุ้นพัฒนาการสมอง ผ่านบทบาทสมมติ:
- เล่นพ่อแม่ลูก / เล่นขายของ: คลาสสิกแต่ทรงพลัง เด็กจะได้เรียนรู้คำศัพท์ใหม่ๆ การต่อรองราคา (ทักษะคณิตศาสตร์) และมารยาททางสังคม
- เล่นอาชีพต่างๆ: หมอ, ตำรวจ, นักดับเพลิง, คุณครู ลองหาอุปกรณ์ประกอบฉากง่ายๆ เช่น ผ้าคลุม หูฟังของเล่น จะช่วยให้เด็กอินกับบทบาทมากขึ้น
- เล่านิทานแล้วแสดงตาม: ลองให้ลูกสวมบทเป็นตัวละครในนิทานที่เขาชอบ แล้วถามเขาว่า “ถ้าหนูเป็นลูกหมูสามตัว หนูจะสร้างบ้านด้วยอะไร เพราะอะไร?” เพื่อฝึกกระบวนการคิดวิเคราะห์
Tip สำหรับคุณพ่อคุณแม่: อย่าเป็นแค่ผู้ชมค่ะ ให้กระโดดลงไปเล่นกับลูกด้วย ถ้าลูกเป็นหมอ คุณพ่อคุณแม่ก็เป็นคนไข้ที่ขี้สงสัย ถามคำถามปลายเปิดเยอะๆ เพื่อกระตุ้นให้ลูกได้ใช้ความคิดและภาษาในการโต้ตอบ
ของเล่นที่ดีที่สุดของลูก คือ “พ่อแม่”
จากการศึกษาของ Harvard ทำให้เราเห็นชัดเจนเลยค่ะว่า กิจกรรม กระตุ้นพัฒนาการสมอง ที่ทำให้เด็กฉลาดและมีความสามารถโดดเด่นนั้น ไม่จำเป็นต้องใช้เงินทองมากมาย สิ่งสำคัญคือ โอกาสที่เด็กจะได้ลงมือทำ ได้เลอะ ได้ล้ม ได้จินตนาการ และ “เวลา” ที่คุณพ่อคุณแม่มอบให้
การร้อยลูกปัดอาจดูน่าเบื่อสำหรับผู้ใหญ่ แต่สำหรับเด็ก มันคือภารกิจสร้างสมาธิ การวิ่งเล่นจนเหงื่อท่วม อาจดูเลอะเทอะ แต่สำหรับเด็ก มันคือการสร้างเซลล์สมอง การเล่นสมมติเป็นพ่อครัว อาจดูตลก แต่สำหรับเด็ก มันคือการซ้อมเพื่อเข้าใจโลกความเป็นจริง
ลองลดเวลาหน้าจอ (Screen Time) ลง แล้วแทนที่ด้วย 3 กิจกรรมนี้ดูนะคะ ไม่ต้องทำทุกอย่างในวันเดียว แค่สลับสับเปลี่ยนไปตามความเหมาะสม เพียงเท่านี้ คุณพ่อคุณแม่ก็กำลังช่วย ปั้นสมองของลูกให้มีคุณภาพ พร้อมเติบโตไปเป็นเด็กที่เก่ง ดี และมีความสุข จนใครๆ ก็ต้องทักว่าลูกบ้านนี้มีอะไรดี ทำไมถึงโดดเด่นกว่าใครๆ แน่นอนค่ะ
แล้ววันนี้ คุณพ่อคุณแม่วางแผนจะชวนลูกเล่นอะไรดีคะ? ลองหยิบอุปกรณ์ใกล้ตัวมาเริ่มกันเลย!
ที่มา
บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ
ฮาร์วาร์ดชี้! เดือนเกิดลูกมีผลต่อสติปัญญา เด็กเกิด 3 เดือนนี้จะฉลาด!?
EQ ต่ำ ไม่ใช่เรื่องไกลตัว: 3 พฤติกรรมเล็ก ๆ บนโต๊ะอาหารที่พ่อแม่ควรรู้ทัน
12 สัญญาณเตือน! การเลี้ยงดูที่ผิดพลาด คุณกำลัง “เลี้ยงลูกด้วยความรุนแรง” อยู่!
มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย
ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!
