กลืนน้ำตาลคนท้อง ต้องทำอย่างไร หมอแนะวิธีเตรียมตัว

ช่วงเวลาตั้งครรภ์ร่างกายของคุณแม่ต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงหลายอย่าง รวมถึง อินซูลิน ซึ่งเป็นตัวควบคุมน้ำตาลในเลือดให้อยู่ในระดับปกติ หากเกิดการดื้อต่ออินซูลิน คุณแม่อาจมีความเสี่ยงเป็น “โรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์” ได้ “การตรวจกลืนน้ำตาลในคนท้อง” หรือ OGTT (Oral Glucose Tolerance Test) จึงเป็นวิธีหนึ่งที่ใช้ระบุว่าเป็นเบาหวานในขณะตั้งครรภ์หรือไม่ และป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นกับทั้งคุณแม่และลูกน้อยในครรภ์อย่างทันท่วงที

สรุปขั้นตอนและการดูแลตนเองเบื้องต้น

• ช่วงเวลาที่เหมาะสม: คุณแม่ควรเข้ารับการคัดกรองการตรวจกลืนน้ำตาลในคนท้องช่วงอายุครรภ์ 24–28 สัปดาห์ (ประมาณเดือนที่ 6–7)
• การเตรียมตัวก่อนตรวจ: อดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิด (จิบน้ำเปล่าได้เล็กน้อย) อย่างน้อย 8 ชั่วโมง
• วิธีการตรวจคือให้ดื่มน้ำตาลกลูโคส 75 กรัม: แล้วเจาะเลือดในช่วง 1 ชั่วโมงและ 2 ชั่วโมง หากผลการตรวจออกมาพบว่าผิดปกติ แพทย์จะวินิจฉัยว่าเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์
• แนวทางการปฏิบัติตัวเมื่อไม่ผ่าน: ต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ควบคุมอาหาร ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม และหากน้ำตาลยังสูงอยู่ อาจจำเป็นต้องรักษาด้วยการฉีดอินซูลินตามดุลยพินิจของแพทย์

กลืนน้ำตาลคนท้อง กี่เดือน และควรตรวจกี่ครั้ง

โดยทั่วไป โรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์มักเริ่มพัฒนาในช่วงไตรมาส 2 ถึง ไตรมาส 3 เนื่องจากเป็นช่วงที่รกสร้างฮอร์โมนต้านอินซูลินสูงสุด โดยแบ่งจำนวนครั้งในการกลืนน้ำตาลคนท้องตามระดับความเสี่ยง ดังนี้

• คุณแม่ความเสี่ยงปกติ (ตรวจ 1 ครั้ง): ตรวจคัดกรองช่วงอายุครรภ์ 24–28 สัปดาห์
• คุณแม่ความเสี่ยงสูง (ตรวจ 2 ครั้ง): ควรตรวจทันทีที่มาฝากครรภ์ครั้งแรก (เพื่อตรวจหาเบาหวานชนิดที่ 2 ที่อาจเป็นมาก่อน) หากผลปกติ จะต้องตรวจซ้ำอีกครั้งช่วงอายุครรภ์ 24–28 สัปดาห์
• ปัจจัยเสี่ยงสูง: อายุ 35 ปีขึ้นไป, มีประวัติเบาหวานในครอบครัว, ดัชนีมวลกายสูง, ความดันโลหิตสูง, เคยคลอดบุตรหนักเกิน 4,000 กรัม (9 ปอนด์), เป็นถุงน้ำในรังไข่หลายใบ (PCOS) หรือเคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ในครรภ์ก่อน

ขั้นตอนการกลืนน้ำตาล 75 กรัม (75 g OGTT)

ปัจจุบันสมาคมโรคเบาหวานแห่งสหรัฐอเมริกา (ADA) แนะนำให้ใช้วิธีกลืนน้ำตาลกลูโคส 75 กรัม เป็นมาตรฐานหลัก ซึ่งมี 5 ขั้นตอนดังนี้

• การอดอาหาร (Fasting): งดน้ำและอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมงก่อนตรวจ (จิบน้ำเปล่าได้เล็กน้อย)
• เจาะเลือดครั้งที่ 1 (ขณะอดอาหาร): วัดระดับน้ำตาลหลังอดอาหาร (Fasting Plasma Glucose)
• ดื่มน้ำตาลกลูโคส: ดื่มน้ำหวานผสมกลูโคสเข้มข้น 75 กรัม ให้หมดตามเวลาที่กำหนด
• เจาะเลือดครั้งที่ 2 (หลังดื่ม 1 ชั่วโมง): ตรวจประเมินระดับน้ำตาลช่วงแรก
• เจาะเลือดครั้งที่ 3 (หลังดื่ม 2 ชั่วโมง): ตรวจประเมินความสามารถในการจัดการน้ำตาลของร่างกาย

น้ำตาลคนท้องห้ามเกินเท่าไหร่

เกณฑ์ตัดสินสำหรับการตรวจด้วยกลูโคส 75 กรัม มีจุดตัดดังนี้ (หากค่าใดค่าหนึ่งเท่ากับหรือสูงกว่าเกณฑ์ ถือว่าเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ทันที):

การตรวจแบบ กลืนน้ำตาล 50 กรัม และ 100 กรัม

ปัจจุบันแนวทางปฏิบัติทางการแพทย์ส่วนใหญ่ได้เปลี่ยนมาใช้วิธีทดสอบแบบ 75 กรัมเป็นหลัก เนื่องจากสามารถตรวจวัดและวินิจฉัยการ กลืนน้ำตาลคนท้อง ได้อย่างรวดเร็ว แม่นยำ และช่วยให้การดูแลรักษามีประสิทธิภาพสูงสุด

การเตรียมตัวและการงดอาหารก่อนตรวจ

• งดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิด: อย่างน้อย 8 ชั่วโมงก่อนตรวจ (จิบน้ำเปล่าได้เล็กน้อย)
• งดอาหารรสหวานจัดในมื้อปกติก่อนตรวจ: หลีกเลี่ยงน้ำตาลทราย, น้ำผึ้ง, นมข้นหวาน, ขนมหวาน, น้ำอัดลม, ผลไม้หวานจัด (ทุเรียน, ลำไย, ขนุน, องุ่น, มะม่วงสุก) รวมถึงผลไม้อบแห้งและผักประเภทหัวที่มีคาร์โบไฮเดรตสูง
• หากมีอาการคลื่นไส้/อาเจียน: ระหว่างการดื่มกลูโคส ให้รีบแจ้งพยาบาลหรือเจ้าหน้าที่ทันทีเพื่อรับการดูแลอย่างเหมาะสม

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q1: ผลตรวจน้ำตาลสูงเกินเกณฑ์ เสี่ยงอะไรบ้าง?

A: ความเสี่ยงต่อคุณแม่

• ภาวะกรดคั่งในเลือดจากคีโตน (Diabetic Ketoacidosis)
• ภาวะความดันโลหิตสูงขณะตั้งครรภ์ (พบร้อยละ 10–40)
• ภาวะครรภ์แฝดน้ำ (Polyhydramnios)
• ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและช่องคลอดได้ง่าย
• เสี่ยงคลอดยาก ตกเลือดหลังคลอด และแผลฉีกขาดกว้าง
• เสี่ยงพัฒนาเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ในอนาคตถึงร้อยละ 35

ความเสี่ยงต่อทารก

• ทารกพิการแต่กำเนิด (พบร้อยละ 5–10)
• ทารกตัวโตผิดปกติ (Macrosomia) น้ำหนักแรกคลอดเกิน 4,000 กรัม
• ความเสี่ยงต่อการคลอดแล้วคลอดติดไหล่
• ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำแรกเกิด ตัวเหลือง แคลเซียมในเลือดต่ำ
• ภาวะน้ำคร่ำมากผิดปกติ
• กลุ่มอาการหายใจลำบากแรกเกิด และเสี่ยงต่อภาวะตายคลอด
• ในระยะยาว เสี่ยงเป็นเด็กอ้วนและเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ตั้งแต่อายุยังน้อย

Q2: คนท้องตรวจน้ำตาลไม่ผ่าน ทำไงดี?

A: หากตรวจน้ำตาลไม่ผ่าน แนะนำให้ปฏิบัติตัวดังนี้

• เพิ่มความถี่ในการตรวจครรภ์: ติดตามอาการใกล้ชิดทุก 1–2 สัปดาห์
• ปรับรูปแบบอาหาร: ปรึกษานักกำหนดอาหารเพื่อจัดสรรสัดส่วนพลังงานอย่างเหมาะสม
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ: เพิ่มความไวต่ออินซูลิน
• รักษาด้วยอินซูลิน (กรณีคุมอาหารไม่ได้): หากค่าน้ำตาลอดอาหารยัง > 105 มก./ดล. หรือหลังอาหาร 2 ชั่วโมง > 120 มก./ดล. แพทย์จะพิจารณาใช้ยาฉีดอินซูลิน (ปลอดภัยกว่ายารับประทาน) พร้อมฝึกตรวจน้ำตาลปลายนิ้ว (SMBG) ตามที่แพทย์แนะนำ

Q3: ตรวจเจอเบาหวานขณะตั้งครรภ์ ต้องดูแลตัวเองอย่างไร?

A: การควบคุมโภชนาการร่วมกับหมอเองอยากให้คำแนะนำกับคุณแม่ทุกคนไว้หลายข้อด้วยกัน

1. พลังงาน: คุณแม่น้ำหนักปกติควรได้รับ 30–35 กิโลแคลอรี/น้ำหนักตัว(กก.)/วัน (หาก BMI > 30 ให้จำกัดที่ 25 กิโลแคลอรี/กก./วัน)

2. กระจายมื้ออาหาร: แบ่งเป็นอาหารหลัก 3 มื้อ และอาหารว่าง 3 มื้อ (รวมมื้อก่อนนอนเพื่อป้องกันน้ำตาลต่ำกลางคืน)

3. เลือกรับประทาน: เน้นผักสด ผลไม้ไม่หวานจัด (5 ส่วน/วัน) ธัญพืชไม่ขัดสี (ข้าวกล้อง) โปรตีนไขมันต่ำ (ปลา เนื้อแดง ไก่ไม่ติดหนัง ถั่ว นมสดจืดพร่องมันเนย)  ชาร้อน กาแฟดำไม่ใส่น้ำตาล ดื่มวันละไม่เกิน 1-2 แก้ว

4. การออกกำลังกาย:

• ออกกำลังกายระดับปานกลาง 30 นาที/วัน (เช่น เดิน, ปั่นจักรยานอยู่กับที่, ว่ายน้ำ)
• วอร์มอัป 5–10 นาที และคุมอัตราการเต้นหัวใจไม่เกิน 140 ครั้ง/นาที
• ข้อควรระวัง: หลีกเลี่ยงท่านอนหงาย หากมีอาการมดลูกหดรัดตัวหรือเลือดออกทางช่องคลอดให้หยุดทันที

5. การดูแลหลังคลอด:

• สนับสนุนการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่
• เข้ารับการตรวจคัดกรองเบาหวานซ้ำช่วง 6–12 สัปดาห์หลังคลอด และตรวจต่อเนื่องตามที่แพทย์แนะนำ

โรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์มักไม่แสดงอาการ การตรวจคัดกรองด้วยการกลืนน้ำตาล 75 กรัม ช่วงอายุครรภ์ 24–28 สัปดาห์ จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ไม่ควรละเลย เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของคุณแม่และสุขภาพที่แข็งแรงของลูกน้อย

บทความโดย นพ. รุ่งเลิศ อิงคนันท์

สูตินรีแพทย์ โรงพยาบาลรามคำแหง

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

ท้อง 28 สัปดาห์ น้ำหนักขึ้นน้อย แค่ 2-3 กิโล ปกติไหม? ลูกจะตัวเล็กหรือเปล่า

ตั้งครรภ์ช่วงไหนเที่ยวได้? ข้อปฏิบัติการเดินทางอย่างปลอดภัย สำหรับคนท้อง

ท้องมีเส้นดำ เส้นเลือดชัด รอยแตก น้ำนมไหล สรุปมาสัปดาห์ไหน และไม่ปวดฉี่บ่อยผิดปกติไหม?

แหล่งอ้างอิง

• กาญจนา ศรีสวัสดิ์ และ อรพินท์ สีขาว. (2557). การดูแลหญิงที่เป็นโรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์. วารสารพยาบาลทหารบก, 15(2), 50-59.
• American College of Obstetricians and Gynecologists. (2018). Gestational diabetes mellitus (Practice Bulletin No. 190). 28 August 2026
• Centers for Disease Control and Prevention. (2024, May 15). Gestational diabetes. U.S. Department of Health and Human Services. 28 August 2026

บทความอัปเดตล่าสุด ตุลาคม 2026