ในอดีต เมื่อพูดถึงการ “เลี้ยงลูก” ภาพที่มักจะลอยขึ้นมาในใจของหลายคนคือ “แม่” เป็นหลัก ส่วนพ่ออาจอยู่ในบทบาทของผู้หาเงิน หรือผู้วางระเบียบในบ้านเท่านั้น แต่ในโลกยุคใหม่ที่ความเสมอภาคทางเพศได้รับการยอมรับมากขึ้น บทบาทของ “พ่อช่วยเลี้ยงลูก” จึงเริ่มชัดเจนขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะในครอบครัวคนรุ่นใหม่
บทบาทของพ่อในสังคมไทยกำลังเปลี่ยนไป
งานวิจัยจาก UNICEF Thailand (2023) พบว่า กว่า 60% ของคุณพ่อไทยในเขตเมืองต้องการมีส่วนร่วมในการเลี้ยงลูกมากกว่าที่เคยเป็นมา แต่กว่า 40% รู้สึกไม่มั่นใจว่าจะทำได้ดีเท่าคุณแม่ ทั้งที่จริงแล้ว บทบาทของพ่อมีพลังมากกว่าที่หลายคนเคยคิด
บทความนี้จะพาไปรู้จักว่า “พ่อช่วยเลี้ยงลูก” ไม่ยากอย่างที่คิด จากทั้งมุมของจิตวิทยา พัฒนาการเด็ก และสุขภาพจิตของครอบครัว โดยเฉพาะคุณพ่อคุณแม่มือใหม่ในสังคมไทยที่กำลังมองหาแนวทางการเลี้ยงลูกด้วยกันอย่างมีความสุข
พ่อมีผลต่อพัฒนาการสมองของลูกอย่างไร?
สมองของเด็กวัย 0–6 ขวบเติบโตเร็วที่สุดในชีวิต โดยเฉพาะ “สมองส่วนหน้า” ที่รับผิดชอบการวางแผน การควบคุมตนเอง และการคิดวิเคราะห์ หรือที่เรียกว่า Executive Function (EF) ซึ่งไม่ใช่แค่การเรียนหนังสือ แต่คือทักษะชีวิต
งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด (Center on the Developing Child) ระบุว่า การที่ “พ่อช่วยเลี้ยงลูก” ด้วยกิจกรรมเชิงปฏิสัมพันธ์ เช่น เล่นบทบาทสมมุติ อ่านนิทาน หรือพูดคุยกันระหว่างเล่น ช่วยส่งเสริมสมองในส่วนนี้ได้ชัดเจน
เด็กที่มีพ่อเล่นกับเขาเป็นประจำ มีพัฒนาการด้านภาษาดีขึ้น EQ สูงขึ้น และสามารถโต้ตอบกับผู้อื่นได้ดีกว่าเด็กที่ไม่มีพ่อเข้ามามีส่วนร่วม
การมีพ่ออยู่ใกล้ชิด ช่วยลดพฤติกรรมก้าวร้าวในเด็ก
ทฤษฎีจิตวิทยาของ John Bowlby เรื่อง “Attachment” ระบุว่า ความผูกพันที่ปลอดภัย (Secure Attachment) ไม่จำเป็นต้องมาจากแม่เพียงคนเดียว พ่อก็สามารถสร้างความมั่นคงทางใจให้ลูกได้
เด็กที่มีพ่อช่วยเลี้ยงลูกตั้งแต่เล็ก มักจะไม่กลัวการแยกจากแม่ ไม่ขาดความมั่นใจ และจัดการกับอารมณ์ได้ดีกว่าเด็กที่มีเพียงผู้ดูแลเพียงฝ่ายเดียว ซึ่งตรงกับงานวิจัยจาก American Psychological Association (2020) ที่ระบุว่า เด็กที่มีพ่อเลี้ยงดูอย่างใกล้ชิด มีความอดทนสูง และมีพฤติกรรมก้าวร้าวน้อยกว่าอย่างมีนัยสำคัญ
พ่อช่วยแม่ แม่ไม่เสี่ยงซึมเศร้าหลังคลอด
ไม่ใช่แค่ลูกที่ได้ประโยชน์จากพ่อ แต่แม่ก็เช่นกัน “พ่อช่วยเลี้ยงลูก” ยังมีผลโดยตรงต่อสุขภาพจิตของแม่ โดยเฉพาะในช่วงหลังคลอด ที่แม่ต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงทั้งร่างกาย อารมณ์ และชีวิตประจำวัน
กรมสุขภาพจิตไทยระบุว่า แม่หลังคลอดในไทยกว่า 1 ใน 5 คน มีแนวโน้มซึมเศร้า หากไม่ได้รับการสนับสนุนจากคู่ชีวิต โอกาสซึมเศร้าจะสูงขึ้น 3–4 เท่า และมีผลต่อการเลี้ยงลูกโดยตรง
ดังนั้นการที่พ่อมีส่วนร่วม เช่น อุ้มลูกตอนกลางคืน ช่วยเปลี่ยนผ้าอ้อม หรือแม้แต่แค่ “รับฟัง” เวลาที่แม่เหนื่อย ก็เป็นการป้องกันภาวะซึมเศร้าได้แล้ว
|
|---|
พ่อช่วยเลี้ยงลูก ตัวอย่างที่พ่อมือใหม่ทำได้ในแต่ละช่วงวัย
|
| วัยทารก (0–1 ปี) |
- เปลี่ยนผ้าอ้อม อาบน้ำลูก
- กล่อมนอนกลางคืน
- อุ้มเดินเล่น ให้แม่ได้นอนพัก
- ป้อนนมขวด หรือล้างขวดนม
- พาลูกไปหาหมอแทนแม่
|
| วัยหัดเดิน (1–3 ปี) |
- สอนเดิน พูด พาไปสวนสาธารณะ
- อ่านนิทาน สร้างนิสัยรักการอ่าน
- เล่นสมมุติหรือกิจกรรมศิลปะง่าย ๆ
|
| วัยอนุบาล (3–6 ปี) |
- สอนใส่เสื้อผ้า แปรงฟัน
- ทำงานบ้านง่าย ๆ ร่วมกับลูก
- ไปส่ง/รับลูกจากโรงเรียน
- พูดคุยเรื่องชีวิตประจำวัน สอนการแสดงอารมณ์
|
พ่อคือแบบอย่างผู้ชายคนแรกในชีวิตลูก
จากทฤษฎีการเรียนรู้ทางสังคมของ Bandura (Social Learning Theory) เด็กเรียนรู้พฤติกรรมจาก “การสังเกตและเลียนแบบ” มากกว่าการสั่งสอนโดยตรง
ดังนั้นพ่อจึงเป็นผู้ชายคนแรก ที่ลูกจะจดจำในฐานะแบบอย่าง ทั้งในด้านการจัดการอารมณ์ การแก้ปัญหา การเคารพผู้อื่น หรือแม้แต่เรื่องความรัก
- ลูกชายเรียนรู้ “ความเป็นชาย” ที่ไม่จำเป็นต้องแข็งกร้าว
- ลูกสาวเรียนรู้ว่า “ความรักจากผู้ชาย” ที่แท้จริงไม่ใช่แค่ให้ของ แต่คือการใส่ใจ เข้าใจ และเคารพ
พ่อช่วยเลี้ยงลูก คือ “การทำงานเป็นทีม” ไม่ใช่แค่ “ผู้ช่วย”
หลายบ้านมองว่าการที่พ่อทำหน้าที่ช่วยดูแลลูก คือการช่วยแม่ แต่ในความจริงทางจิตวิทยา การเลี้ยงลูกควรเป็นความรับผิดชอบร่วมกัน มากกว่าการรอคำสั่ง
แนวคิดนี้เรียกว่า “Co-parenting” ซึ่งหมายถึงการเลี้ยงลูกในฐานะ “ทีม” ไม่ใช่การแบ่งว่าใครเป็นหัวหลักหัวรอง หากพ่อยังติดกับคำว่า “ช่วย” จะกลายเป็นผู้ช่วย ไม่ใช่ผู้เลี้ยงดู
เคล็ดลับการเปลี่ยนทัศนคติ
เคล็ดลับการเปลี่ยนทัศนคติ เพื่อให้พ่อแม่มือใหม่นำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้ง่ายขึ้น
1. หยุดพูดว่า “วันนี้พ่อช่วยเลี้ยงลูกนะ” เปลี่ยนเป็น “วันนี้พ่อจะเล่นกับลูกยังไงดี”
คำว่า “ช่วย” เหมือนกับว่าพ่อไม่ใช่เจ้าของภารกิจหลัก แค่เข้ามาเสริม ซึ่งทำให้พ่อรู้สึกว่าไม่ต้องรับผิดชอบเต็มร้อย และแม่ก็อาจรู้สึกโดดเดี่ยว
- พ่อพูดกับตัวเองหรือกับแม่ว่า “วันนี้พ่อจะเล่นกับลูกยังไงดี” หรือ “พ่อจะจัดกิจกรรมอะไรกับลูกก่อนนอนดี”
- เปลี่ยนมุมมองจาก “การช่วย” เป็น “การเป็นหนึ่งในคนที่เลี้ยงลูกเต็มตัว”
- พูดแบบนี้บ่อย ๆ จะช่วยสร้างความมั่นใจในตัวพ่อ และลดความกดดันให้กับแม่
2. แบ่งหน้าที่ล่วงหน้า เช่น พ่อกล่อมลูก แม่ให้นม
การเลี้ยงลูกจะเหนื่อยน้อยลง ถ้าพ่อแม่ไม่ต้องเดาใจกันทุกวันว่า “ใครจะทำอะไร” การแบ่งหน้าที่ให้ชัดล่วงหน้า จะลดความขัดแย้งและเพิ่มความร่วมมือ
- คุยกันตอนเช้า หรือตอนก่อนนอนว่า “คืนนี้พ่ออุ้มลูกให้ตอนร้องนะ ส่วนแม่ปั๊มนมตอนตีห้า”
- หรือแบ่งตามถนัด เช่น “แม่ถนัดเรื่องอาหาร พ่อถนัดพาลูกอาบน้ำ”
- เขียนไว้เป็น To-do ง่าย ๆ ที่ตู้เย็นหรือโทรศัพท์ก็ได้ เพื่อไม่ลืม
3. พูดขอบคุณกันแม้เรื่องเล็กน้อย เพื่อให้รู้ว่าเราเห็นคุณค่าของกันและกัน
แม้จะเป็นเรื่องธรรมดา เช่น พ่อเปลี่ยนผ้าอ้อม หรือแม่ล้างขวดนม การขอบคุณจะช่วยเติมใจและลดความรู้สึกว่าใครเหนื่อยคนเดียว
- พูดตรง ๆ เช่น “ขอบคุณที่พาเข้านอนนะ พ่อเก่งมากเลย” หรือ “ขอบคุณที่รีบกลับมารับลูกนะ”
- ส่งไลน์หรือโน้ตเล็ก ๆ ก็ได้ เช่น “วันนี้แม่เหนื่อย พ่อช่วยดีมากเลยนะ ขอบคุณจริง ๆ”
- ลูกจะซึมซับสิ่งนี้ไปด้วย และเติบโตมาในบ้านที่มีน้ำใจ
พ่อมีพลังมากกว่าที่คิด
ในสังคมที่กำลังเปลี่ยนแปลง การที่พ่อกล้าลงมือช่วยเลี้ยงลูกด้วยใจ ไม่ใช่แค่เป็นเรื่องน่ารัก แต่คือพลังของความรัก ความรับผิดชอบ และความกล้าที่จะเรียนรู้ไปพร้อมกับลูก เคล็ดลับเหล่านี้ไม่ต้องใช้เงิน ไม่ต้องใช้ของแพง แค่เริ่มจากคำพูด ทัศนคติ และความร่วมมือ ก็ช่วยให้บ้านอบอุ่นขึ้นแบบที่ลูกจะรู้สึกได้เลยค่ะ
บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ
10 ข้อดีเมื่อพ่อช่วยเลี้ยงลูก อุ้ม กอด เล่นซน เติมเต็มพัฒนาการในสไตล์คุณพ่อ
เลี้ยงลูกต้องมีสติ: 8 วิธีเลี้ยงลูก ที่พ่อแม่ยุคใหม่ ต้องเข้าใจให้ไวและให้ทัน
ลูกคือกระจกสะท้อนพ่อแม่ สร้างลูกให้ดี เริ่มที่ตัวเรา
มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย
ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!
