เนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์ คืออะไร อันตรายแค่ไหน คุณแม่ต้องรับมืออย่างไร

พบ “เนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์” ตั้งแต่การอัลตราซาวด์ครั้งแรก คงทำให้คุณแม่หลายคนใจหายวาบและเริ่มกังวลไปต่าง ๆ นานา แต่ความจริงแล้วในหลายกรณี ก้อนที่พบข้าง ๆ ถุงตั้งครรภ์ไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการตั้งครรภ์เลย เพียงแต่ต้องรู้ว่าก้อนที่เจอคือชนิดไหน มีขนาดและตำแหน่งอย่างไร และควรติดตามอาการกับสูติแพทย์อย่างใกล้ชิดแค่ไหน บทความนี้จะพาคุณแม่ไปทำความเข้าใจเรื่อง เนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์ แบบละเอียด อ่านจบแล้วจะคลายกังวลและรู้ว่าต้องเตรียมตัวอย่างไรต่อไปค่ะ

ก้อนที่พบข้างถุงตั้งครรภ์ในไตรมาสแรกมักเป็นชนิดไม่ร้ายแรงและไม่ทำให้แท้งบุตร แต่ต้องให้สูติแพทย์ประเมินขนาด ตำแหน่ง และติดตามด้วยอัลตราซาวด์ซ้ำเป็นระยะ โดยเฉพาะคุณแม่ท้องแรกที่อายุมากกว่า 35 ปีควรติดตามใกล้ชิดขึ้น

สรุปสั้นๆ 

• เนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์ ในไตรมาสแรกมักเป็นชนิดไม่ร้าย และจำนวนมากไม่ทำให้แท้งหรือเกิดภาวะแทรกซ้อน
• ก้อนที่พบส่วนใหญ่เป็นหนึ่งใน 2 ชนิด คือ เนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูก และ ถุงน้ำรังไข่ 
• ถุงน้ำรังไข่ มักหายไปเองภายในไตรมาสแรกถึงต้นไตรมาสสอง ถือเป็นเรื่องปกติมาก
• ท้องแรกในวัยอายุมากขึ้น ควรปรึกษาสูติแพทย์เฉพาะทางด้านมารดาที่มีความเสี่ยงสูง
• ห้ามวินิจฉัยตัวเองจากข้อมูลอินเทอร์เน็ต การอัลตราซาวด์ซ้ำและติดตามกับแพทย์คือข้อมูลที่แม่นยำที่สุด

เนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์ คืออะไร และอันตรายแค่ไหน?

ก้อนเนื้อที่แพทย์พบข้าง ๆ ถุงตั้งครรภ์ระหว่างอัลตราซาวด์ในไตรมาสแรก ส่วนใหญ่แล้วเป็นหนึ่งในสองประเภทหลัก ได้แก่ ถุงน้ำรังไข่ชนิด Corpus Luteum และเนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูกหรือ Fibroid ซึ่งทั้งสองชนิดมีต้นกำเนิด ลักษณะ และความเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์ที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน การรู้ว่าก้อนที่พบเป็นชนิดไหนจึงเป็นก้าวแรกที่ช่วยให้คุณแม่คลายความกังวลได้มากขึ้น

1. ถุงน้ำรังไข่ (Corpus Luteum Cyst)

หลังจากไข่ตกในแต่ละรอบเดือน รังไข่จะสร้างถุงน้ำเล็ก ๆ ขึ้นมาทำหน้าที่ผลิตฮอร์โมนโปรเจสเตอโรน ซึ่งจำเป็นต่อการประคับประคองการตั้งครรภ์ในช่วงแรกก่อนที่รกจะพัฒนาสมบูรณ์และรับหน้าที่นี้ต่อในช่วงสัปดาห์ที่ 8-11 ของการตั้งครรภ์ ถุงน้ำชนิดนี้เป็นเรื่องปกติที่พบได้บ่อยมากในคุณแม่ตั้งครรภ์ และมักมีขนาดไม่เกิน 5-7 เซนติเมตร ส่วนใหญ่จะยุบหายไปเองภายในไตรมาสแรกถึงช่วงต้นไตรมาสสองโดยไม่ต้องรักษาใด ๆ แพทย์เพียงนัดติดตามด้วยอัลตราซาวด์เป็นระยะเท่านั้น

ปัญหาที่อาจเกิดขึ้นได้ในบางรายคือถุงน้ำมีเลือดออกภายใน จนทำให้ปวดท้องเฉียบพลัน หรือถุงน้ำบิดขั้วซึ่งพบได้บ่อยในไตรมาสแรกและถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางนรีเวชที่ต้องรีบพบแพทย์ แต่กรณีเหล่านี้พบได้ไม่บ่อยนัก

2. เนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูก (Uterine Fibroid)

เนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูกเป็นก้อนเนื้อไม่ร้ายแรงที่เกิดจากกล้ามเนื้อมดลูกเจริญผิดปกติ พบได้บ่อยในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ทั่วไป โดยเฉพาะในผู้หญิงอายุ 35 ปีขึ้นไป ต่างจากถุงน้ำรังไข่ ตรงที่เนื้องอกมดลูกมักไม่หายไปเอง และในบางรายอาจมีขนาดโตขึ้นระหว่างตั้งครรภ์เนื่องจากถูกกระตุ้นด้วยฮอร์โมนเอสโตรเจนที่สูงขึ้น ความเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์จะขึ้นอยู่กับขนาดและตำแหน่งของก้อนเป็นหลัก หากก้อนมีขนาดเล็กถึงปานกลางและไม่ได้อยู่ในตำแหน่งที่กีดขวางโพรงมดลูกหรือรก คุณแม่จำนวนมากยังคงตั้งครรภ์และคลอดได้ตามปกติ

ปัญหาจะเกิดขึ้นเมื่อก้อนมีขนาดใหญ่และอยู่ใกล้โพรงมดลูกมากพอที่จะกดทับถุงตั้งครรภ์ หรือขัดขวางการไหลเวียนเลือดไปยังรก ซึ่งกรณีนี้ต้องให้แพทย์วัดขนาดและตำแหน่งที่แน่นอน ไม่สามารถสรุปได้จากการอัลตราซาวด์เพียงครั้งเดียว

ตารางเปรียบเทียบ ถุงน้ำรังไข่ กับ เนื้องอกมดลูก

เนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์ จะทำให้แท้งไหม?

คำตอบขึ้นอยู่กับชนิด ขนาด และตำแหน่งของก้อนเป็นสำคัญค่ะ ถุงน้ำรังไข่ที่มีลักษณะปกติแทบไม่เพิ่มความเสี่ยงต่อการแท้งบุตรเลย เพราะเป็นโครงสร้างที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อสนับสนุนการตั้งครรภ์อยู่แล้ว ส่วนเนื้องอกมดลูกขนาดเล็กที่ไม่ได้อยู่ในโพรงมดลูกหรือบริเวณที่รกฝังตัวก็มักไม่ก่อให้เกิดปัญหาเช่นกัน อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่เนื้องอก มีขนาดใหญ่มาก อยู่ใกล้รกหรือปากมดลูก อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะรกลอกตัวก่อนกำหนด รกเกาะต่ำ หรือทารกอยู่ในท่าผิดปกติได้บ้างในบางราย ซึ่งจำเป็นต้องให้แพทย์ประเมินรายละเอียดจากผลอัลตราซาวด์จริงเป็นราย ๆ ไป ไม่สามารถสรุปแบบเหมารวมได้

เนื้องอกจะโตขึ้นระหว่างตั้งครรภ์หรือไม่?

คำถามนี้ไม่มีคำตอบตายตัว เพราะขึ้นอยู่กับแต่ละราย เนื้องอกบางก้อนมีขนาดโตขึ้นในช่วงไตรมาสแรกถึงไตรมาสสอง เนื่องจากถูกกระตุ้นด้วยระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนที่สูงขึ้นตามธรรมชาติของการตั้งครรภ์ แต่บางก้อนก็มีขนาดคงที่หรือเล็กลงหลังคลอด ในกรณีที่ก้อนโตเร็วผิดปกติหรืออยู่ใกล้รกมาก แพทย์จะพิจารณาวางแผนรับมือล่วงหน้า เช่น กำหนดวิธีคลอดที่เหมาะสม หรือวางแผนการดูแลหลังคลอด สิ่งสำคัญที่คุณแม่ควรรู้คือ เนื้องอกมดลูกขนาดเล็กถึงปานกลางที่ไม่ได้อยู่ในตำแหน่งกีดขวางโดยตรงนั้น ผู้หญิงจำนวนมากยังคงตั้งครรภ์และคลอดได้ตามปกติโดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน

ต้องผ่าตัดเอาเนื้องอกออกระหว่างตั้งครรภ์ไหม?

การผ่าตัดเนื้องอกมดลูกออกระหว่างตั้งครรภ์ นั้นทำได้ยากและมีความเสี่ยงสูงต่อภาวะเลือดออกรุนแรงและการแท้งบุตร แพทย์จึงมักหลีกเลี่ยงการผ่าตัดในระหว่างตั้งครรภ์ และเลือกใช้วิธีติดตามอาการอย่างใกล้ชิดแทน โดยจะพิจารณาผ่าตัดเฉพาะในกรณีที่จำเป็นจริง ๆ เท่านั้น เช่น ก้อนเนื้อโตเร็วมากจนทำให้ปวดรุนแรงจนควบคุมไม่ได้ด้วยยา ส่วนใหญ่แล้วแพทย์จะติดตามดูอาการไปก่อนตลอดการตั้งครรภ์ และพิจารณาจัดการก้อนเนื้อภายหลังคลอดแทน ซึ่งเป็นแนวทางที่ปลอดภัยกว่าสำหรับทั้งคุณแม่และลูกน้อย

ท้องแรกในวัยที่อายุมากขึ้น ควรดูแลตัวเองอย่างไร?

คุณแม่หลายคนที่ตั้งครรภ์ครั้งแรกในช่วงอายุ 35 ปีขึ้นไปมักได้ยินคำว่า “Advanced Maternal Age” หรือมารดาที่มีอายุมาก ซึ่งฟังดูน่าตกใจ แต่ในทางการแพทย์คำนี้หมายความเพียงว่าคุณแม่ควรได้รับการติดตามดูแลที่ใกล้ชิดขึ้นเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าตั้งครรภ์ไม่ได้หรือจะเกิดอันตรายเสมอไป ผู้หญิงส่วนใหญ่ที่ตั้งครรภ์หลังอายุ 35 ปียังคงมีการตั้งครรภ์และคลอดบุตรได้อย่างราบรื่น เพียงแต่มีความเสี่ยงบางอย่างเพิ่มขึ้นเล็กน้อยเมื่อเทียบกับคุณแม่ที่อายุน้อยกว่า เช่น ความดันโลหิตสูงขณะตั้งครรภ์ เบาหวานขณะตั้งครรภ์ และในกรณีที่มีเนื้องอกมดลูกอยู่แล้ว อายุที่มากขึ้นก็อาจทำให้เนื้องอกมีโอกาสโตกว่าในผู้หญิงอายุน้อย ทำให้แพทย์ต้องติดตามบ่อยขึ้นตามไปด้วย

สิ่งที่สูติแพทย์มักแนะนำสำหรับคุณแม่กลุ่มนี้ ได้แก่

• การตรวจคัดกรองโครโมโซม เช่น ตรวจ NIPT (Non-Invasive Prenatal Testing) ซึ่งเป็นการตรวจเลือดที่ปลอดภัยและมีความแม่นยำสูง
• การอัลตราซาวด์บ่อยขึ้น เพื่อติดตามการเติบโตของทารกและขนาดของก้อนเนื้องอก (ถ้ามี)
• การตรวจเลือดฮอร์โมน รวมถึง hCG และ Progesterone เพื่อประเมินความแข็งแรงของการตั้งครรภ์ในช่วงต้น
• การดูแลสุขภาพโดยรวม ทั้งอาหาร การพักผ่อน และการหลีกเลี่ยงความเครียดสะสม ซึ่งสำคัญมากสำหรับคุณแม่ทุกวัย

นอกจากเรื่องเนื้องอกแล้ว ความกังวลของคุณแม่ตั้งครรภ์ยังมีอีกหลายเรื่องที่ควรทำความเข้าใจไว้ล่วงหน้า ความกังวลของคุณแม่ตั้งครรภ์

การดูแลร่างกายในไตรมาสแรก

ช่วงไตรมาสแรกที่ร่างกายกำลังปรับตัวนั้น นอกจากเรื่องเนื้องอกแล้ว ร่างกายของคุณแม่ยังเปลี่ยนแปลงหลายอย่างพร้อมกัน

การเปลี่ยนแปลงของหน้าอกระหว่างตั้งครรภ์ ที่หลายคนไม่ทันสังเกต ก็เป็นอีกเรื่องที่ควรทำความเข้าใจไว้เช่นกัน

อ่านเพิ่มเติมเรื่อง เนื้องอกในมดลูกและความเสี่ยงมีบุตรยาก ได้ที่ theAsianparent

เช็กลิสต์ สิ่งที่ควรทำหลังพบ เนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์

• นัดพบสูติแพทย์เพื่ออธิบายผลอัลตราซาวด์อย่างละเอียด อย่าปล่อยให้ตัวเองตีความผลคนเดียว
• ถามแพทย์ให้ชัดเจนว่าก้อนเนื้อที่พบคืออะไร ขนาดเท่าไหร่ อยู่ตรงไหนของมดลูก และต้องติดตามบ่อยแค่ไหน
• นัดอัลตราซาวด์ซ้ำในอีก 1-2 สัปดาห์ เพื่อดูการเติบโตของตัวอ่อนและขนาดของก้อนเนื้อ
• ตรวจค่า hCG (วัดซ้ำทุก 48 ชั่วโมง) หากแพทย์เห็นว่าจำเป็น เพื่อยืนยันว่าการตั้งครรภ์กำลังพัฒนาปกติ
• จดบันทึกอาการผิดปกติ เช่น เลือดออก ปวดท้องมาก หรือปวดเฉียบพลันที่ข้างใดข้างหนึ่ง แล้วแจ้งแพทย์ทันที
• หลีกเลี่ยงการค้นหาข้อมูลในกลุ่มออนไลน์แล้วนำมาวินิจฉัยตัวเอง เพราะสถานการณ์ของแต่ละคนแตกต่างกัน
• พิจารณาปรึกษาสูติแพทย์เฉพาะทางด้านมารดาที่มีความเสี่ยงสูง (MFM Specialist) โดยเฉพาะหากอายุเกิน 35 ปีและเป็นท้องแรก

FAQ: คำถามที่คุณแม่ถามบ่อยเรื่อง เนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์

1. มีเนื้องอกตอนท้อง สามารถคลอดธรรมชาติได้ไหม?

ได้ในหลายกรณีค่ะ หากก้อนเนื้องอกไม่ได้อยู่ในตำแหน่งที่กีดขวางช่องทางคลอด แพทย์จะพิจารณาวิธีคลอดโดยดูจากขนาด ตำแหน่ง และสภาพของทารกประกอบกัน

2. ถุงน้ำรังไข่ จะหายไปเองเมื่อไหร่?

โดยทั่วไปถุงน้ำรังไข่จะยุบหายไปเองในช่วงสัปดาห์ที่ 10-12 ของการตั้งครรภ์ เมื่อรกพัฒนาสมบูรณ์และเข้ามารับหน้าที่ผลิตฮอร์โมนแทน หากยังพบหลังจากนั้นแพทย์จะนัดติดตามด้วยอัลตราซาวด์เป็นระยะ

3. ควรดูแลตัวเองอย่างไรหลังรู้ว่ามีเนื้องอก?

การพักผ่อนให้เพียงพอ หลีกเลี่ยงการยกของหนัก และลดความเครียดเป็นสิ่งที่ทำได้ด้วยตัวเอง แต่หากมีเลือดออกหรือปวดท้องเฉียบพลัน ควรไปพบแพทย์ทันทีโดยไม่ต้องรอนัด

4. เนื้องอกขนาดเท่าไหร่ถึงถือว่าอันตราย?

ไม่มีตัวเลขตายตัว เพราะความเสี่ยงขึ้นอยู่กับตำแหน่งของก้อนมากกว่าขนาดเพียงอย่างเดียว ก้อนขนาดเล็กที่อยู่ใกล้รกหรือปากมดลูกอาจต้องเฝ้าระวังมากกว่าก้อนขนาดใหญ่ที่อยู่ห่างจากบริเวณสำคัญ จึงต้องให้แพทย์เป็นผู้ประเมินค่ะ

การพบเนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์อาจฟังดูน่ากังวลในตอนแรก แต่หากคุณแม่เข้าใจว่าก้อนที่พบคือชนิดไหน ติดตามอาการกับสูติแพทย์อย่างสม่ำเสมอ และไม่วินิจฉัยตัวเองจากข้อมูลออนไลน์ ก็จะสามารถผ่านช่วงเวลานี้ไปได้อย่างมั่นใจ เนื้องอกข้างถุงตั้งครรภ์ ส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการตั้งครรภ์อย่างที่กังวล ขอเพียงติดตามอย่างใกล้ชิดตามคำแนะนำของแพทย์ค่ะ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อประกอบการทำความเข้าใจเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ กรุณาปรึกษาสูติแพทย์ของท่านเสมอสำหรับการวินิจฉัยและการรักษาที่เหมาะสมกับสภาวะของคุณโดยตรง

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

นอนคว่ำตอนท้อง 4 เดือน อันตรายกับลูกในครรภ์ไหม? แพทย์แนะนำท่านอนที่ดีที่สุดสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์

วิธีแก้ปวดหัว คนท้อง แบบไม่ใช้ยา คุณแม่ที่ตั้งครรภ์ สามารถทำได้เอง

เป็นกรดไหลย้อนช่วงตั้งครรภ์ กรดไหลย้อน คนท้อง เกิดจากอะไร? รับมือยังไงดี?

แหล่งอ้างอิง

• Fibroids in Pregnancy: A Case Series, PMC (National Institutes of Health)
• Corpus Luteum Cyst, Cleveland Clinic
• Corpus Luteum: Development, Anatomy & Function, Cleveland Clinic
• Uterine Fibroids (FAQ), ACOG (American College of Obstetricians and Gynecologists)
• Advanced Maternal Age: Pregnancy After 35, Cleveland Clinic
• Pregnancy at Age 35 Years or Older, ACOG
• ทำอย่างไร เมื่อฉันเป็น “เนื้องอกมดลูก”, คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
• ภาวะถุงน้ำและก้อนของรังไข่ (Ovarian Cysts and Ovarian Mass), โรงพยาบาลเมดพาร์ค