ในยุคที่สมาร์ทโฟนอยู่ในมือตลอดเวลา ความสุขของลูกมักกลายเป็นโพสต์แรกที่พ่อแม่อยากแชร์ให้โลกรู้ แต่รู้หรือไม่ว่ามีหลายอย่างที่เป็น สิ่งที่ไม่ควรแชร์เกี่ยวกับลูก บนโซเชียลมีเดียโดยเด็ดขาด เพราะภาพหนึ่งภาพหรือข้อมูลเพียงชิ้นเดียวอาจเปิดประตูให้คนไม่หวังดีเข้าถึงตัวลูกได้ง่ายกว่าที่คิด บทความนี้รวบรวม 7 ประเภทข้อมูลที่ผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยเด็กและนักจิตวิทยาเตือนให้พ่อแม่ระวังเป็นพิเศษ เพื่อความปลอดภัย และสุขภาพจิตของลูกน้อย
ทำไม “Sharenting” ถึงเป็นเรื่องที่ต้องระวัง?
คำว่า Sharenting (Share + Parenting) คือพฤติกรรมของพ่อแม่ที่นำเสนอชีวิตลูกผ่านสื่อโซเชียลอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งในยุคนี้แทบทุกครอบครัวทำโดยไม่รู้ตัว งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Media and Communication Inquiry ของนักวิชาการไทยชี้ว่า พฤติกรรม Sharenting สร้างความเสี่ยงต่อตัวเด็กในหลายมิติ ทั้งความปลอดภัยจากอาชญากรรม การแอบอ้างตัวตน และสภาพจิตใจจากการเลี้ยงดูในยุคดิจิทัล
เมื่อข้อมูลของเด็กขึ้นสู่โลกออนไลน์แล้ว จะไม่มีวันลบเลือนได้จริง และอาจอยู่ไปอีกหลายสิบปี ซึ่งส่งผลกระทบต่อเด็กเมื่อโตขึ้นได้
ยิ่งไปกว่านั้น ในด้านกฎหมาย พ.ร.บ. คุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 มาตรา 27 ระบุชัดเจนว่าห้ามมิให้ผู้ใดโฆษณาหรือเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับตัวเด็กผ่านสื่อใดก็ตาม หากมีเจตนาทำให้เกิดความเสียหายแก่จิตใจ ชื่อเสียง หรือสิทธิประโยชน์ของเด็ก
7 สิ่งที่ไม่ควรแชร์เกี่ยวกับลูก บนโซเชียลมีเดีย
1. ภาพลูกในชุดนักเรียนที่มีข้อมูลโรงเรียน
ภาพน่ารักของลูกในชุดยูนิฟอร์มวันแรกเข้าเรียน คือหนึ่งในประเภทของ สิ่งที่ไม่ควรแชร์เกี่ยวกับลูก มากที่สุด เพราะโลโก้บนเสื้อ ป้ายชื่อโรงเรียน หรือแม้แต่ฉากหลังที่เป็นอาคารเรียนล้วนเผยตำแหน่งที่ลูกจะอยู่เป็นประจำทุกวัน ผู้ไม่หวังดีสามารถใช้ข้อมูลเหล่านี้ติดตามเส้นทางของเด็ก เพิ่มความเสี่ยงต่อการลักพาตัวหรือการคุกคามได้อย่างมีนัยสำคัญ
ควรทำอย่างไร: หากอยากบันทึกความทรงจำ ให้ถ่ายภาพในมุมที่ไม่เห็นโลโก้หรือชื่อสถาบัน หรือแชร์เฉพาะในกลุ่มส่วนตัวที่จำกัดผู้ชม
2. ภาพเด็กใส่ชุดว่ายน้ำที่ดูโป๊
แม้พ่อแม่มองว่าเป็นภาพน่ารักของลูกที่กำลังเล่นน้ำ แต่ผู้เชี่ยวชาญจากกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) เคยเปิดเผยว่า รูปภาพของเด็กในสภาพเปิดเผยร่างกายสามารถถูกนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ในกลุ่มลับออนไลน์ได้ โดย DSI พบว่าในโลกอินเทอร์เน็ต ภาพหนึ่งภาพสามารถกระจายไปทั่วโลกได้เพียงไม่กี่วินาที และเครือข่ายล่วงละเมิดทางเพศเด็กออนไลน์มักเริ่มต้นจากการรวบรวมภาพจากโซเชียลมีเดียของครอบครัวทั่วไปนั่นเอง
ควรทำอย่างไร: เก็บภาพเหล่านี้ไว้เป็นความทรงจำส่วนตัวในอุปกรณ์ของคุณเท่านั้น ไม่ควรเผยแพร่สู่สาธารณะในทุกกรณี
3. ภาพบัตรประชาชน เอกสารราชการ หรือข้อมูลส่วนตัวของลูก
วันเกิด ชื่อ-นามสกุลเต็ม เลขบัตรประชาชน หรือแม้แต่ชื่อโรงพยาบาลที่คลอด ล้วนเป็นข้อมูลที่ ไม่ควรแชร์เกี่ยวกับลูก อย่างเด็ดขาด เพราะสามารถนำไปใช้ในการโจรกรรมอัตลักษณ์ (Identity Theft) ได้ โดยเฉพาะในยุคที่ระบบดิจิทัลเชื่อมโยงกับทุกบริการ ตั้งแต่การเปิดบัญชีธนาคารไปจนถึงการสมัครบริการออนไลน์ต่าง ๆ
พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) กำหนดว่าข้อมูลสุขภาพและข้อมูลชีวภาพเป็น “ข้อมูลอ่อนไหว” ที่มีการคุ้มครองพิเศษ การเผยแพร่โดยไม่ระมัดระวังจึงอาจมีผลทางกฎหมายได้
ควรทำอย่างไร: หากต้องการแชร์ภาพเอกสารสำคัญเพื่อจุดประสงค์ใด ควรปิดบังข้อมูลส่วนตัวทุกส่วนออกก่อนเสมอ
4. พิกัดสถานที่แบบ Real-time หรือการไลฟ์สดระบุตำแหน่ง
การแท็กตำแหน่งแบบทันทีทันใดขณะที่ลูกอยู่ที่โรงเรียน สวนสาธารณะ หรือสถานที่ใดก็ตาม คือหนึ่งใน สิ่งที่ไม่ควรแชร์เกี่ยวกับลูก ที่เป็นอันตรายสูงสุด เพราะทำให้คนแปลกหน้ารู้ตำแหน่งของลูกแบบทันที เสี่ยงต่อการลักพาตัวอย่างมาก
ไทยพีบีเอสรายงานถึงกรณีการลักพาตัวเด็กในประเทศไทยที่ผู้ก่อเหตุมักใช้ข้อมูลจากโซเชียลมีเดียในการวางแผน แม้แต่การเปิดเผยว่าลูก “กำลังอยู่ที่บ้านคนเดียว” หรือ “พ่อแม่ไม่อยู่” ในโพสต์ก็เป็นข้อมูลที่เป็นอันตรายได้
ควรทำอย่างไร: ปิดการแท็กตำแหน่งอัตโนมัติในการโพสต์รูปลูก และหากต้องการแชร์ภาพจากสถานที่ท่องเที่ยว ควรโพสต์หลังจากออกจากสถานที่นั้นแล้ว
5. ภาพเด็กในอารมณ์อ่อนไหว เช่น ร้องไห้ โกรธ หรือเจ็บป่วย
ภาพลูกกำลังร้องไห้โฮหรืออารมณ์โกรธจัดอาจดูน่าเอ็นดูในสายตาพ่อแม่ แต่เมื่อขึ้นสู่โลกออนไลน์ ภาพเหล่านี้อาจกลายเป็นเชื้อเพลิงให้เกิด Cyberbullying ได้ในอนาคต คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระบุว่า เด็กอายุต่ำกว่า 11 ปีที่สัมผัสกับโซเชียลมีเดียมีความเสี่ยงสูงต่อปัญหาสุขภาพจิตและภาพลักษณ์ของตนเอง ยิ่งเมื่อเด็กโตขึ้นและค้นพบว่าช่วงเวลาที่เปราะบางถูกแชร์ต่อสาธารณะโดยไม่ได้รับอนุญาต อาจส่งผลต่อความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่กับลูกและสุขภาพจิตของเด็กได้อย่างมาก
ควรทำอย่างไร: เคารพอารมณ์และความรู้สึกของลูก ถามตัวเองก่อนทุกครั้งว่า “ถ้าเป็นเรา เราอยากให้คนอื่นเห็นรูปแบบนี้ของเราหรือไม่?”
6. ข้อมูลสุขภาพหรือปัญหาด้านพัฒนาการของลูก
การโพสต์ว่าลูกป่วยเป็นโรคอะไร มีความบกพร่องด้านการเรียนรู้ หรือกำลังรับการรักษาอยู่ คือ สิ่งที่ไม่ควรแชร์เกี่ยวกับลูก อย่างยิ่ง เพราะ พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) มาตรา 26 จัดให้ข้อมูลสุขภาพเป็นข้อมูลอ่อนไหวที่ได้รับการคุ้มครองพิเศษ นอกจากนั้น ข้อมูลเหล่านี้อาจติดตัวลูกไปจนถึงวัยผู้ใหญ่ ส่งผลต่อโอกาสทางการศึกษา การสมัครงาน หรือแม้แต่ความสัมพันธ์ส่วนตัวของลูกในอนาคต
ควรทำอย่างไร: แสวงหาการสนับสนุนจากกลุ่มพ่อแม่ส่วนตัวหรือผู้เชี่ยวชาญ แทนการแชร์ข้อมูลสุขภาพของลูกในที่สาธารณะ
7. เรื่องทะเลาะวิวาทในบ้านหรือการลงโทษเด็ก
การโพสต์เรื่องที่ลูกถูกลงโทษ ถูกดุ หรือเหตุการณ์ทะเลาะเบาะแว้งในครอบครัว แม้จะดูเหมือนระบายความเครียด แต่กลับสร้างความอับอายและบาดแผลทางใจให้กับเด็กได้อย่างถาวร พ.ร.บ. คุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 มาตรา 27 คุ้มครองเด็กจากการเผยแพร่ข้อมูลที่อาจสร้างความเสียหายต่อจิตใจและชื่อเสียงของเด็ก นอกจากนี้ สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ เตือนว่าบาดแผลทางจิตใจในวัยเด็กที่เกิดจากความอับอายต่อสาธารณะสามารถส่งผลระยะยาวต่อพัฒนาการทางอารมณ์และสังคมของเด็กได้
ควรทำอย่างไร: หากต้องการขอคำแนะนำจากคนอื่น ให้อธิบายสถานการณ์โดยไม่ระบุชื่อหรือข้อมูลที่ชี้ตัวลูกได้
สิทธิของลูกในโลกดิจิทัล มุมมองจากผู้เชี่ยวชาญ
ประเด็น สิ่งที่ไม่ควรแชร์เกี่ยวกับลูก ไม่ใช่เพียงเรื่องความปลอดภัย แต่ยังเกี่ยวข้องกับ “สิทธิความเป็นส่วนตัว” ของเด็กอย่างตรงๆ ในสหภาพยุโรป กฎหมาย GDPR มีหลักที่เรียกว่า “สิทธิการถูกลืม” (Right to be Forgotten) ให้ผู้ที่ถูกเผยแพร่ข้อมูลสามารถสั่งลบข้อมูลส่วนตัวออกจากโลกออนไลน์ได้ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าแนวโน้มกฎหมายโลกกำลังให้ความสำคัญกับสิทธิ์ดิจิทัลของเด็กมากขึ้นเรื่อยๆ
นักวิชาการไทยที่ศึกษาเรื่อง Sharenting ตั้งข้อสังเกตว่า ปัญหานี้มีรากมาจากแนวคิดที่หล่อหลอมสังคมไทยซึ่งไม่ได้ให้ความสำคัญด้านสิทธิส่วนบุคคลของเด็กมากนัก ทำให้พ่อแม่มักมองว่าลูกเป็น “ทรัพย์สิน” ที่นำมาแสดงได้โดยไม่ต้องขออนุญาต
เช็กลิสต์ 5 คำถามที่พ่อแม่ควรถามตัวเอง ก่อนโพสต์รูปลูก
ก่อนกดปุ่ม “โพสต์” ทุกครั้ง ลองถามตัวเองด้วยคำถามเหล่านี้
- ภาพนี้เปิดเผยตำแหน่งหรือกิจวัตรของลูกหรือไม่? หากใช่ ควรระมัดระวังหรืองดโพสต์
- มีข้อมูลส่วนตัวของลูกในภาพหรือไม่? เช่น ชื่อโรงเรียน เลขบัตร ที่อยู่
- ลูกจะรู้สึกอย่างไรถ้าเห็นโพสต์นี้เมื่อโตขึ้น? นึกถึงความรู้สึกของลูกในอนาคต
- ใครสามารถเห็นโพสต์นี้ได้บ้าง? ตรวจสอบการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวก่อนเสมอ
- เนื้อหานี้อาจถูกนำไปใช้ผิดประโยชน์ได้หรือไม่? ถ้ายังไม่แน่ใจ อย่าเพิ่งโพสต์
รักลูก อย่าลืมปกป้องลูกในโลกออนไลน์ด้วย
ความรักและความภูมิใจที่พ่อแม่มีต่อลูกเป็นสิ่งสวยงาม แต่การแสดงออกซึ่งความรักนั้นบนโซเชียลมีเดียต้องอาศัยความระมัดระวังมากขึ้นกว่าเดิม การทำความเข้าใจว่ามีอะไรบ้างที่เป็น สิ่งที่ไม่ควรแชร์เกี่ยวกับลูก ไม่ได้หมายความว่าพ่อแม่ต้องหยุดแชร์ชีวิตครอบครัวทั้งหมด แต่เป็นการแชร์อย่างชาญฉลาดและมีสติ เพื่อปกป้องความปลอดภัย ความเป็นส่วนตัว และสุขภาพจิตของลูกในระยะยาว
เพราะในวันที่ลูกโตขึ้นและสามารถตัดสินใจเองได้ เขาหรือเธอควรมีสิทธิ์เลือกว่าจะนำเสนอตัวเองในโลกออนไลน์อย่างไร ไม่ใช่พบว่าตัวเองถูกนำเสนอมาแล้วนับพันโพสต์โดยที่ไม่เคยยินยอม
บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ
ราชกิจจาฯ ประกาศใช้กฎหมาย “พ.ร.บ.ห้ามตีเด็ก” ลงโทษลูก โดยไม่ตี ทำยังไง?
ลูกติดมือถือ? ส่อง 4 ภัยออนไลน์ในเด็ก ที่พ่อแม่ต้องรู้ทัน พร้อมวิธีป้องกัน
พัฒนาการเด็ก Gen Alpha – Beta เสี่ยงล่าช้า พ่วงภาวะ “ออทิสติกเทียม” เพราะหน้าจอทำพิษ
ที่มา: มูลนิธิโสสะแห่งประเทศไทย , The101.world , คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย , pdpathailand , วารสาร Media and Communication Inquiry , กรมกิจการเด็กและเยาวชน
มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย
ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!
TAP Awards 2025
อยากท้อง
แม่ท้อง แม่ให้นม
แม่ผ่าคลอด
หลังคลอด
เตรียมตัวเป็นผู้ปกครอง
สุขภาพและโภชนาการ
ลูก
ชีวิตครอบครัว
การศึกษา
ผู้หญิง
ไลฟ์สไตล์
วิดีโอ
คอมมูนิตี้
VIP
ของรางวัล
