เช็กด่วน! 8 สัญญาณ พ่อแม่ละเลยอารมณ์ลูก ที่อาจทำให้ลูกขาดความอบอุ่น

คุณกำลังทำร้ายลูกโดยไม่รู้ตัวหรือเปล่า? ชวนคุณพ่อคุณแม่มาเช็ก 8 สัญญาณ พ่อแม่ละเลยอารมณ์ลูก พร้อมวิธีแก้ไข เพื่อไม่ให้ลูกขาดความอบอุ่น

เคยรู้สึกไหมคะว่า บ้านของเราก็มีครบทุกอย่าง ทั้งความสะดวกสบาย อาหารการกินอิ่มหนำ และการศึกษาที่ดีที่สุดเท่าที่พ่อแม่จะให้ได้ แต่ทำไมลึกๆ ในใจของลูก (หรือแม้แต่ตัวเราเอง) กลับรู้สึกเหมือน “มีบางอย่างขาดหายไป”? นั่นอาจไม่ใช่แค่ความคิดไปเองค่ะ แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนของ การละเลยทางอารมณ์ในวัยเด็ก (Childhood Emotional Neglect หรือ CEN) ที่น่ากลัวคือ พ่อแม่ละเลยอารมณ์ลูก มักเกิดขึ้นโดยที่คุณพ่อคุณแม่เองก็ไม่รู้ตัวเลยสักนิด

การละเลยทางอารมณ์คืออะไร และทำไมถึงอันตรายต่อใจลูก?

ดร. Jonice Webb นักจิตวิทยาคลินิกชื่อดังอธิบายว่า การละเลยทางอารมณ์ในวัยเด็ก เกิดขึ้นเมื่อพ่อแม่ละเลยหรือไม่ตอบสนองต่อความรู้สึกและความต้องการทางอารมณ์ของลูกอย่างเพียงพอ เช่น การไม่สังเกตเห็น ละเลยที่จะถามไถ่ ไม่เชื่อมต่อความรู้สึก หรือมองข้ามอารมณ์ของลูกไป

สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้กลายเป็นภัยเงียบ เพราะครอบครัวส่วนใหญ่มักจะดูสมบูรณ์แบบในสายตาคนนอก บ้านช่องสะอาดสะอ้าน ลูกได้เรียนโรงเรียนดีๆ มีกิจกรรมทำวันหยุด แต่สิ่งที่ขาดหายไปกลับเป็นเหมือน น้ำตาลในสูตรเค้ก นั่นคือความอบอุ่นและการเอาใจใส่ ซึ่งส่งผลกระทบต่อ พัฒนาการทางอารมณ์เด็ก โดยตรง

งานวิจัยจาก JAMA Psychiatry (2023) ระบุว่า บาดแผลจากการถูกละเลยในวัยเด็กส่งผลต่อสุขภาพจิตในระยะยาวอย่างน่าตกใจ โดยเด็กกลุ่มนี้มีแนวโน้มเผชิญภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวลสูงมากในอีก 10 ปีต่อมา สอดคล้องกับข้อมูลจาก ScienceDirect (2024) ที่ชี้ว่า ผลกระทบจากการที พ่อแม่ละเลยอารมณ์ลูก นั้นเชื่อมโยงกับการเกิดโรคซึมเศร้า การมองเห็นคุณค่าในตัวเองต่ำ (Low Self-esteem) ไปจนถึงปัญหาสารเสพติดเมื่อเติบโตเป็นผู้ใหญ่

เช็กด่วน! 8 สัญญาณ พ่อแม่ละเลยอารมณ์ลูก

ลองมาเช็กกันดูค่ะว่า ครอบครัวของเรากำลังมี สัญญาณ พ่อแม่ละเลยอารมณ์ลูก เหล่านี้ซ่อนอยู่หรือไม่?

บทสนทนาในบ้านมีแต่เรื่องผิวเผิน

ในบ้านคุยกันแค่เรื่องเรียน เรื่องกินข้าว หรือกิจวัตรประจำวัน แต่แทบไม่มีการเปิดใจคุยเรื่องความรู้สึกหรือสิ่งที่อยู่ในใจเลย บทสนทนามักจบลงแค่ “วันนี้เป็นยังไงบ้าง?” แต่ไม่เคยไปถึง “รู้สึกยังไงกับเรื่องนั้น?” จนทำให้ลูกเรียนรู้ว่า “ความรู้สึก” ไม่ใช่เรื่องสำคัญที่จะเอามาคุยกันในบ้าน

ลูกรู้สึกโกรธหรือเคืองพ่อแม่โดยไม่มีสาเหตุ

เมื่อเติบโตขึ้น เด็กที่ผ่านประสบการณ์ การละเลยทางอารมณ์ในวัยเด็ก มักจะมีความรู้สึกโกรธหรือขุ่นเคืองพ่อแม่ลึกๆ ทั้งที่พ่อแม่ก็ดูแลอย่างดี ความขัดแย้งในใจนี้มักทำให้พวกเขารู้สึกผิด เพราะไม่เข้าใจว่าตัวเองขาดอะไรไปกันแน่

มารวมงานครอบครัวทีไร แต่กลับรู้สึกว่างเปล่า

แม้จะเป็นวันรวมญาติหรือปาร์ตี้ในบ้านที่ทุกคนตั้งตารอ แต่เมื่อจบงานกลับรู้สึกเหนื่อยล้าและอ้างว้าง เหมือนแค่มานั่งอยู่ร่วมห้องกันเฉยๆ แต่ไม่ได้มีความผูกพันหรือเชื่อมโยงกันทางใจจริงๆ

พ่อแม่ละเลยอารมณ์ลูก

ปัญหาในบ้านถูกซุกไว้ใต้พรมมากกว่าพูดคุย

เวลาเกิดความขัดแย้งหรือมีคนเสียใจ คนในบ้านมักจะเลือกใช้ความเงียบ หรือแกล้งเปลี่ยนเรื่องคุยเพื่อกลบปัญหา แทนที่จะมานั่งจับเข่าคุยกันตรงๆ ส่งผลให้ลูกซึมซับพฤติกรรมนี้และกลายเป็นคนชอบหนีปัญหาความสัมพันธ์ตอนโต

พี่น้องแข่งกันเองเพื่อเรียกร้องความสนใจ

หากคุณเห็นลูกๆ ชิงดีชิงเด่นกันตลอดเวลาจนผิดปกติ ลึกๆ แล้วพวกเขาอาจไม่ได้อยากชนะหรอกค่ะ แต่พวกเขากำลังแข่งขันเพื่อแย่งชิง “ความสนใจทางอารมณ์” จากพ่อแม่ เพราะในบ้านที่ขาดแคลนความอบอุ่น เด็กๆ จะรู้สึกว่าต้องทำตัวให้เด่นเพื่อที่จะได้รับความรัก

รักนะ…แต่แสดงออกด้วยสิ่งของแทนคำพูด

คุณพ่อคุณแม่หลายคนรักลูกมาก ยอมทำงานหนักเพื่อซื้อของเล่นดีๆ พาไปเที่ยวที่แพงๆ แต่กลับละเลยการพูดคำว่า “รักลูกนะ” หรือการโอบกอดลูกในวันที่ลูกร้องไห้ สิ่งนี้ทำให้เด็กเติบโตมาแบบอ้างว้างลึกๆ และแสดงความรักกับใครไม่เป็นนอกจากใช้สิ่งของแทนใจ

มองว่าอารมณ์แง่ลบเป็นเรื่องต้องห้าม

คำพูดติดปากประเภท “อย่าร้องไห้” “แค่นี้ก็กลัว” หรือ “ห้ามโกรธนะ” อาจดูเหมือนเป็นการปลอบใจ แต่จริงๆ แล้วมันคือการปฏิเสธความรู้สึกของลูก ซึ่งข้อมูลจาก Medical News Today ชี้ว่า เด็กที่เผชิญภาวะนี้จะเติบโตมาพร้อมความยากลำบากในการบอกความรู้สึกตัวเอง นำไปสู่ภาวะชาชินทางอารมณ์ (Emotional Numbing) หรือกลายเป็นคนระเบิดอารมณ์รุนแรงในที่สุด

รู้สึกโดดเดี่ยวอย่างประหลาด แม้จะอยู่ท่ามกลางครอบครัว

นี่คือบาดแผลที่เจ็บปวดที่สุดค่ะ การนั่งอยู่ท่ามกลางสายตาของพ่อแม่แต่กลับรู้สึกเหงาจับใจ เพราะในบ้านไม่มีพื้นที่ปลอดภัยให้ “ตัวตนที่แท้จริง” ของลูกได้ถูกมองเห็นและยอมรับเลย

พ่อแม่ละเลยอารมณ์ลูก

ทำไมพ่อแม่ยุคนี้ถึงละเลยอารมณ์ลูกโดยไม่รู้ตัว?

อยากให้คุณพ่อคุณแม่เข้าใจก่อนนะคะว่า ไม่มีใครตั้งใจทำร้ายลูกค่ะ ส่วนใหญ่แล้ว พ่อแม่เองก็เติบโตมาในครอบครัวที่ขาดความอบอุ่นเช่นกัน งานวิจัยจาก Ylitervo และคณะ (2023) พบว่า บาดแผลในวัยเด็ก (ACEs) มักจะส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่นโดยไม่รู้ตัว

อย่างไรก็ตาม เราไม่จำเป็นต้องเป็นพ่อแม่ที่สมบูรณ์แบบ 100% เพราะแนวคิด “พ่อแม่ที่ดีพอ (Good Enough Parent)” ของ ดร. Winnicott และงานวิจัยของ Susan Woodhouse (2019) ยืนยันว่า คุณพ่อคุณแม่ที่ตอบสนองต่ออารมณ์ของลูกได้ถูกต้องเพียง 50% ก็ถือว่าเยียวยาใจลูกได้ดีเยี่ยมแล้วค่ะ ขอเพียงแค่เราพร้อมที่จะปรับปรุง

เริ่มต้นวันนี้! เปลี่ยนแปลงเพื่อลูกรัก ไม่ว่าคุณจะเป็นคุณพ่อคุณแม่ที่อยากปรับพฤติกรรม หรือเป็นผู้ใหญ่ที่เคยผ่านประสบการณ์ การละเลยทางอารมณ์ในวัยเด็ก มาก่อน การเยียวยาสามารถเริ่มต้นใหม่ได้เสมอค่ะ

สําหรับคุณพ่อคุณแม่

เริ่มต้น การเลี้ยงลูกด้วยความเข้าใจอารมณ์ ง่ายๆ ด้วยการฝึก “สะท้อนอารมณ์” ของลูก เมื่อลูกร้องไห้หรือโกรธ แทนที่จะสั่งให้หยุด ลองเปลี่ยนมาถามว่า “หนูรู้สึกเศร้า/โกรธใช่ไหมลูก? เล่าให้แม่ฟังได้นะ” การยอมรับในสิ่งที่ลูกรู้สึก จะช่วยสร้างความมั่นใจและเติมเต็มหัวใจลูกได้อย่างมหาศาล

สำหรับผู้ใหญ่ที่อยากเยียวยาตัวเอง

ลองเลือกสัญญาณจาก 8 ข้อข้างต้นมาสักข้อ แล้วฝึกทำสิ่งตรงข้ามในชีวิตประจำวัน อนุญาตให้ตัวเองได้ร้องไห้ ได้โกรธ โดยไม่ต้องรู้สึกผิด และหากรู้สึกว่าบาดแผลนั้นลึกเกินไป การจับมือไปปรึกษานักจิตวิทยาหรือผู้เชี่ยวชาญก็เป็นทางออกที่ดีมากค่ะ

เค้กที่ขาดน้ำตาลก็ยังคงหน้าตาเหมือนเค้ก แต่มันจะไม่มีวันอร่อย… ครอบครัวที่ขาดความเข้าใจทางอารมณ์ก็ยังคงเป็นครอบครัว แต่สมาชิกทุกคนจะอยู่อย่างอ้างว้าง ดังนั้น การหันกลับมามองและตระหนักถึงปัญหานี้ คือก้าวแรกที่สำคัญที่สุดในการเปลี่ยนบ้านให้เป็นเซฟโซนที่แท้จริงของลูกค่ะ theAsianparent ขอเป็นกำลังใจให้ทุกครอบครัวนะคะ!

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

3 วิธีรับมือ เด็กอ่อนไหวง่าย สไตล์พ่อแม่ยุคใหม่ ช่วยลูกเติบโตอย่างมั่นคง

5 สัญญาณที่บ่งบอกว่า คุณอาจเป็น พ่อแม่ขี้กังวล เกินไป

อย่าเพิ่งดุ! ผลวิจัยเผย เด็กเจ้าอารมณ์ มีโอกาสประสบความสำเร็จสูง

แหล่งอ้างอิง

8 Signs of Emotional Neglect in a Family, Psychology Today
Childhood Emotional Neglect: Effects, Signs, and How to Heal, PsychCentral
Memories of Childhood Abuse and Neglect Has Greater Impact on Mental Health Than the Experience Itself, ScienceDaily
Childhood Emotional Neglect and Its Relationship with Well-being: Mediation Analyses, ScienceDirect
Childhood Emotional Neglect: Signs, Effects, and How to Heal, Medical News Today
Childhood Emotional Neglect: 5 Hidden Consequences, Positive Psychology
The Long-Term Effects of Emotional Neglect on Family Functioning and Anxiety Symptoms in Adolescents, Journal of Family Violence, Springer Nature

มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!

บทความโดย

สิริลักษณ์ อุทยารัตน์

การละเลยทางอารมณ์ในวัยเด็กการเลี้ยงลูกด้วยความเข้าใจอารมณ์การละเลยทางอารมณ์ในครอบครัวสัญญาณการละเลยทางอารมณ์เด็กผลกระทบการละเลยทางอารมณ์พ่อแม่ละเลยอารมณ์ลูกพัฒนาการทางอารมณ์เด็ก

เรื่องแนะนำ