คุณพ่อคุณแม่เคยได้ยินคำเตือนเก่าๆ ไหมคะว่า “อย่าอุ้มลูกบ่อย เดี๋ยวลูกจะติดมือ” หรือ “ปล่อยให้ร้องบ้าง จะได้ปอดแข็งแรง”? แต่ในความเป็นจริงแล้ว วิทยาศาสตร์สมัยใหม่กำลังบอกเราในสิ่งที่ตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิงค่ะ โลกของ Neuroscience และจิตวิทยาเด็ก ได้ค้นพบความลับที่ซ่อนอยู่ใน “อ้อมกอดของพ่อแม่” ว่าไม่ใช่แค่เรื่องของความรู้สึกดีทางใจเท่านั้น แต่มันคือกระบวนการทางชีวภาพที่สำคัญที่สุดในการ “สร้างตัวตน” (Sense of Self) และความมั่นคงทางอารมณ์ให้กับลูกน้อย ตั้งแต่วินาทีแรกที่เขาลืมตาดูโลก
ความลับของไออุ่น: เมื่อร่างกายลูกบอกว่า “ฉันปลอดภัย”
เรามักเข้าใจว่าการกอดคือการสัมผัส (Touch) แต่ความจริงแล้ว สิ่งที่สมองของลูกน้อยโหยหามากที่สุดจากการกอดคือ ความอบอุ่น (Warmth) ค่ะ
งานวิจัยจากทีมของ Dr. Laura Crucianelli นักวิจัยด้านประสาทวิทยาจากมหาวิทยาลัย Queen Mary University of London ได้อธิบายกลไกที่น่าทึ่งนี้ไว้ว่า มนุษย์เรามีระบบรับสัมผัสที่เรียกว่า Thermoception หรือ การรับรู้ความร้อน ซึ่งไม่ได้ทำหน้าที่แค่บอกว่าอากาศร้อนหรือหนาวเพื่อปรับอุณหภูมิร่างกายเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่ส่งสัญญาณตรงไปยังสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ และความรู้สึกเป็นเจ้าของร่างกาย (Body Ownership) อีกด้วย
ทำไมต้องเป็นความอบอุ่น?
ตั้งแต่อยู่ในครรภ์ ทารกถูกโอบล้อมด้วยน้ำคร่ำที่มีอุณหภูมิคงที่และอบอุ่นตลอดเวลา สำหรับทารกแล้ว ความอบอุ่น = การมีชีวิตรอด (Survival) และ ความหนาว = อันตราย (Danger)
เมื่อลูกคลอดออกมาและต้องเจอกับโลกภายนอกที่หนาวเย็นและเวิ้งว้าง อ้อมกอดของพ่อแม่ จึงทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันภัยด่านแรก เมื่อผิวสัมผัสผิว (Skin-to-skin) และไออุ่นจากตัวพ่อแม่ส่งผ่านไปยังผิวลูก เส้นประสาทพิเศษที่เรียกว่า C-tactile afferents จะส่งข้อมูลวิ่งตรงเข้าสู่สมองส่วน Insula ทันที สมองส่วนนี้จะตีความว่า ตอนนี้ฉันปลอดภัยแล้ว และฉันมีตัวตนอยู่ตรงนี้
ฉันอุ่น ฉันจึงมีตัวตน: รากฐานของความมั่นคงทางใจ
จุดที่น่าสนใจที่สุดของงานวิจัยนี้คือการค้นพบความเชื่อมโยงระหว่าง “ความอบอุ่น” กับ “การรู้ตัวตน” ค่ะ
Dr. Laura Crucianelli อธิบายว่า “เมื่อเรากอดใครสักคน การผสมผสานระหว่างแรงสัมผัสและความอุ่น จะช่วยกระตุ้นความรู้สึกเป็นเจ้าของร่างกาย ทำให้เรารู้สึกเชื่อมโยงกับตัวตนของเรามากขึ้น”
ลองจินตนาการถึงทารกแรกเกิดที่ยังมองเห็นไม่ชัด ยังควบคุมแขนขาไม่ได้ เขาแทบจะไม่รู้เลยว่าร่างกายของเขาเริ่มตรงไหนและจบตรงไหน แต่เมื่อได้รับ อ้อมกอดของพ่อแม่ ความอุ่นจะช่วย “วาดขอบเขต” ของร่างกายให้เขา ทำให้เขารับรู้ได้ว่า “นี่คือแขนของหนู นี่คือตัวของหนู และหนูมีตัวตนอยู่จริง”
ผลกระทบเมื่อลูก “ขาดไออุ่น”
ในทางตรงกันข้าม หากเด็กไม่ได้รับสัมผัสหรือความอบอุ่นที่เพียงพอ สมองของเขาอาจเกิดภาวะสับสนและไม่มั่นคง งานวิจัยพบว่าความรู้สึกหนาวเหน็บทางกายสามารถนำไปสู่ความรู้สึก “หนาวเหน็บทางใจ” หรือความรู้สึกโดดเดี่ยวได้
ร้ายแรงกว่านั้น การขาดสัมผัสที่อบอุ่นอาจนำไปสู่ภาวะ Dissociation หรือการที่จิตรู้สึกหลุดลอย ไม่เชื่อมโยงกับร่างกายตัวเอง ซึ่งเป็นกลไกป้องกันตัวเมื่อรู้สึกไม่ปลอดภัย ทำให้เด็กเติบโตมาพร้อมกับความวิตกกังวล และขาดความมั่นใจในตัวเอง
3 ประโยชน์มหัศจรรย์ เมื่อลูกได้รับ “อ้อมกอด” อย่างเพียงพอ
จากการศึกษาในวารสาร Frontiers in Neuroscience และแหล่งข้อมูลทางวิทยาศาสตร์อื่นๆ พบว่า อ้อมกอดของพ่อแม่ ส่งผลดีต่อพัฒนาการสมองของลูกอย่างมหาศาล ดังนี้
1. สร้างความฉลาดทางอารมณ์ (EQ) และความสามารถในการสงบสติอารมณ์
เด็กที่ได้รับการกอดบ่อยๆ จะมีระดับฮอร์โมน Oxytocin (ฮอร์โมนแห่งความรัก) ในสมองสูง ซึ่งฮอร์โมนนี้ช่วยลดระดับ ฮอร์โมนเครียดได้อย่างชะงัด การกอดจึงเปรียบเสมือนการ Reset ระบบประสาทของลูกให้กลับมาสู่โหมดสงบ ทำให้เขาเรียนรู้วิธีจัดการกับอารมณ์ตัวเองได้ดีขึ้นเมื่อโตขึ้น จึงกล่าวได้ว่า อ้อมกอดของพ่อแม่ ยิ่งมาก ยิ่งทำให้ลูกพึ่งพาตัวเองได้เร็วขึ้น เพราะเขามีความมั่นคงทางใจที่แข็งแรงพอจะดูแลความรู้สึกของตัวเองได้ในอนาคต
2. พัฒนาการรับรู้ร่างกาย (Body Awareness)
การกอดที่แนบแน่นและมีความอุ่น ช่วยให้ระบบการรับรู้สภาวะภายในร่างกายของลูกทำงานได้อย่างแม่นยำ เด็กจะเรียนรู้ที่จะเข้าใจสัญญาณต่างๆ ของร่างกายตัวเองได้ดี เช่น รู้ว่าตอนไหนหิว ตอนไหนหนาว หรือตอนไหนที่รู้สึกไม่สบายใจ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการมีสุขภาพจิตที่ดี
3. สมองเรียนรู้และจดจำได้ดีขึ้น
งานวิจัยจาก Washington University School of Medicine เคยค้นพบว่า เด็กที่ได้รับความรักและการดูแลอย่างใกล้ชิดจากแม่ มีขนาดของสมองส่วน Hippocampus (ส่วนที่เกี่ยวกับความจำและการเรียนรู้) ใหญ่กว่าเด็กที่ไม่ได้รับการดูแลถึง 10% นั่นหมายความว่า อ้อมกอดของพ่อแม่ ช่วยให้สมองของลูกเติบโตและพร้อมสำหรับการเรียนรู้ค่ะ
กอดลูกอย่างไรให้ได้ “ไออุ่น” อย่างเต็มที่?
เพื่อให้ลูกได้รับประโยชน์สูงสุดจากงานวิจัยเรื่อง Thermoception คุณพ่อคุณแม่สามารถนำเทคนิคเหล่านี้ไปใช้ได้เลยค่ะ:
1. กอดให้นานขึ้นอีกนิด
อย่ารีบกอดรีบปล่อย ลองกอดลูกค้างไว้อย่างน้อย 20 วินาที เพื่อให้ “ความร้อน” จากตัวเราถ่ายเทไปยังตัวลูก และกระตุ้นให้ฮอร์โมน Oxytocin หลั่งออกมาเต็มที่
2. Skin-to-Skin สัมผัสเนื้อแนบเนื้อ
สำหรับทารก การถอดเสื้ออุ้มแนบอก (Kangaroo Care) คือวิธีที่ดีที่สุดในการส่งผ่านไออุ่นและจังหวะการเต้นของหัวใจ ซึ่งช่วยปรับจังหวะหัวใจของลูกให้เต้นสม่ำเสมอได้ด้วย
3. กอดในเวลาปกติ ไม่ใช่แค่ตอนร้องไห้
อย่ารอให้ลูกร้องแล้วค่อยอุ้ม แต่ควรกอดเขาในเวลาที่เขากำลังเล่นหรือมีความสุขด้วย เพื่อให้สมองจดจำว่า อ้อมกอดของพ่อแม่ คือพื้นที่แห่งความสุข ไม่ใช่แค่พื้นที่หลบภัย
4. ใช้น้ำอุ่นช่วยเยียวยา
ในวันที่ลูกงอแงมากเป็นพิเศษ หรือคุณแม่ไม่สามารถกอดได้ตลอดเวลา การให้ลูกอาบน้ำอุ่น สามารถช่วยทดแทนความรู้สึกปลอดภัยได้ในระดับหนึ่ง เพราะความอุ่นจากน้ำจะช่วยกระตุ้นสมองส่วน Insula ในลักษณะคล้ายกับการกอด
วิทยาศาสตร์ได้พิสูจน์แล้วว่า อ้อมกอดของพ่อแม่ ไม่ใช่การตามใจลูกจนเสียคน แต่เป็นการเติมเต็มความต้องการพื้นฐานทางชีวภาพของมนุษย์ เพื่อให้ลูกเติบโตมาเป็นคนที่มีจิตใจมั่นคง รู้คุณค่าในตัวเอง (Self-worth) และพร้อมที่จะเผชิญโลกกว้าง
บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ
ฮาร์วาร์ดชี้ 3 กิจกรรมนี้ กระตุ้นพัฒนาการสมอง เล่นแล้วฉลาด กว่าเพื่อนวัยเดียวกัน
7 สิ่งที่ลูกมักได้จากพ่อ พันธุกรรมนี้พ่อให้มาล้วนๆ เช็กเลย!
32 แหล่งเรียนรู้สำหรับเด็กใกล้กรุงเทพฯ 2026 / 2569
แหล่งอ้างอิง:
มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย
ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!
TAP Awards 2025
อยากท้อง
แม่ท้อง แม่ให้นม
แม่ผ่าคลอด
หลังคลอด
สุขภาพและโภชนาการ
ลูก
ชีวิตครอบครัว
การศึกษา
ผู้หญิง
ไลฟ์สไตล์
วิดีโอ
คอมมูนิตี้
ชอปปิง
ของรางวัล
VIP Parents
