หากมีสิ่งหนึ่งที่คุณพ่อคุณแม่ที่มีลูกวัยเตาะแตะต้องรู้ นั่นก็คือ “ความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นได้เสมอ” ค่ะ วันหนึ่งลูกรักของเราอาจจะเป็นเด็กที่เก่งและพึ่งพาตัวเองได้ สามารถบอกลาผ้าอ้อมและใช้กระโถนได้เองอย่างคล่องแคล่ว แต่อยู่มาวันหนึ่ง คุณอาจพบว่า ลูกมีพฤติกรรมถดถอย กลับไปดูดนิ้ว ร้องไห้งอแง หรือไม่ยอมสื่อสารด้วยคำพูดซะอย่างนั้น
หากบ้านไหนกำลังเจอกับสถานการณ์ที่ ลูกมีพฤติกรรมถดถอย อย่าเพิ่งตกใจหรือโทษตัวเองไปนะคะ เพราะอาการนี้มีชื่อเรียกว่า “ภาวะพฤติกรรมถดถอยในเด็ก” หรือ Toddler Regression ซึ่งเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมาก แม้จะทำให้คนเป็นพ่อแม่รู้สึกท้อแท้และหงุดหงิดไปบ้าง แต่อาการเหล่านี้เป็นเพียงภาวะชั่วคราวเท่านั้นค่ะ เราจะพาคุณพ่อคุณแม่ไปทำความเข้าใจว่าสิ่งนี้คืออะไร ทำไมถึงเกิดขึ้น และเราจะมีวิธีรับมืออย่างถูกต้องได้อย่างไร
ภาวะพฤติกรรมถดถอยในเด็ก (Toddler Regression) คืออะไร?
ภาวะพฤติกรรมถดถอยในเด็กวัยเตาะแตะ (Toddler Regression) คือ ภาวะที่เด็กเริ่มแสดงพฤติกรรมเหมือนว่าพวกเขาลืมทักษะที่เพิ่งเรียนรู้มา หรือทักษะที่เคยทำได้ดีไปแล้ว และดูเหมือนจะมีพัฒนาการที่ถอยหลังกลับไปเป็นเด็กทารกอีกครั้ง
“นี่คือช่วงเวลาชั่วคราวที่เด็กจะแสดงพฤติกรรมที่ย้อนกลับไปสู่ช่วงพัฒนาการก่อนหน้า ในช่วงเวลานี้ พ่อแม่อาจสังเกตเห็นว่าลูกมีความงอแงติดหนึบมากขึ้น มีปัญหาการนอนหลับที่ผิดปกติไป หรือมีความถดถอยในการฝึกขับถ่าย”
— Joel “Gator” Warsh กุมารแพทย์ด้านกุมารเวชศาสตร์บูรณาการ —
แม้ว่าพฤติกรรมเหล่านี้อาจทำให้คุณพ่อคุณแม่กังวล แต่นี่ไม่ได้หมายความว่าคุณเลี้ยงลูกผิดวิธีแต่อย่างใดค่ะ ดร. Tasha M. Brown นักจิตวิทยาคลินิกสำหรับเด็กและวัยรุ่น ยืนยันว่ามันเป็นเรื่องที่เหมาะสมตามพัฒนาการ และมักจะเกิดขึ้นบ่อยที่สุดในช่วงอายุระหว่าง 2 ถึง 3 ขวบ ซึ่งอาจกินเวลาตั้งแต่สองสามสัปดาห์ไปจนถึงหลายเดือน

สาเหตุที่ทำให้ ลูกมีพฤติกรรมถดถอย
มีหลายสาเหตุที่ทำให้เด็กวัยเตาะแตะเกิดพฤติกรรมถดถอย ซึ่งส่วนใหญ่มักเชื่อมโยงกับช่วงเวลาที่เด็กรู้สึกเครียด กดดัน หรือรับมือกับสถานการณ์รอบตัวไม่ไหว ปัจจัยกระตุ้นที่พบได้บ่อยที่สุด ได้แก่
- การมีน้องคนใหม่: นี่คือสาเหตุอันดับต้นๆ เมื่อมีสมาชิกใหม่เข้ามาในบ้าน เด็กอาจพยายามเรียกร้องความรักและความสนใจจากพ่อแม่
- การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมหรือวิถีชีวิต: การย้ายบ้าน การสูญเสียสมาชิกในครอบครัว การเปลี่ยนคนเลี้ยงดู หรือการแยกทางกันของพ่อแม่ ล้วนเป็นปัจจัยกระตุ้นได้ทั้งสิ้น
- การก้าวผ่านพัฒนาการก้าวใหญ่ของตัวเอง: เด็กอาจจะรู้สึกท่วมท้นกับสถานการณ์ใหม่ๆ จนพวกเขาต้อง “ขอหยุดพัก” และถอยหลังกลับไปอยู่ในจุดที่รู้สึกปลอดภัย
5 รูปแบบที่พบบ่อยเมื่อลูกมีพฤติกรรมถดถอย
ในช่วงที่มีภาวะถดถอย เด็กจะทำตัวเด็กลงกว่าอายุจริง ซึ่งเราสามารถสรุปรูปแบบพฤติกรรมที่พบบ่อยได้ดังตารางด้านล่างนี้ค่ะ
|
รูปแบบพฤติกรรมถดถอย
|
ลักษณะอาการที่พบในเด็ก
|
| 1. การขับถ่าย (Potty Training) |
กลับมาฉี่รดกางเกง/ฉี่รดที่นอน ร้องขอใส่ผ้าอ้อม หรือไม่ยอมนั่งกระโถน |
| 2. การนอน (Sleep Routine) |
ไม่ยอมนอนกลางวัน นอนดึก ตื่นเช้า ตื่นมาร้องไห้กลางดึก และอารมณ์ฉุนเฉียว |
| 3. ทักษะทางภาษา (Speech Habits) |
พูดน้อยลง พูดไม่ชัด อาจเกิดจากความเครียดเมื่อเผชิญการเปลี่ยนแปลง |
| 4. การติดจุกหลอก (Pacifier Use) |
กลับมาร้องไห้งอแงขอใช้จุกหลอกตลอดเวลา ทั้งที่เลิกไปนานแล้ว |
| 5. ความวิตกกังวล (Separation Anxiety) |
ร้องไห้ฟูมฟายทันทีที่พ่อแม่เดินห่าง หรือไม่อยากไปโรงเรียน |

วิธีรับมือและช่วยลูกก้าวผ่านภาวะพฤติกรรมถดถอย
การเห็น ลูกมีพฤติกรรมถดถอย อาจทำให้ผู้ดูแลรู้สึกเหนื่อยหน่าย แต่สิ่งสำคัญคือลึกๆ แล้วเขาแค่ต้องการความรักและความสนใจจากคุณเท่านั้น คุณพ่อคุณแม่สามารถสนับสนุนลูกได้ด้วยเคล็ดลับเหล่านี้ค่ะ
- หาสาเหตุของปัญหา: พยายามทำความเข้าใจว่าอะไรคือตัวกระตุ้น เพื่อให้ความช่วยเหลือได้ตรงจุด
- ใจเย็นและอดทน: สร้างสภาพแวดล้อมที่สงบ การแสดงความหงุดหงิดจะไม่ช่วยให้ลูกรู้สึกปลอดภัยขึ้น ท่องไว้ว่านี่คือภาวะชั่วคราว
- รักษากิจวัตรประจำวันให้คงที่: ความสม่ำเสมอจะช่วยให้เด็กรู้สึกปลอดภัยและกลับเข้าสู่สภาวะปกติได้เร็วขึ้น
- ใช้วิธีเสริมแรงบวก: โฟกัสไปที่สิ่งที่ลูกทำได้ดีเพื่อสร้างความมั่นใจ และเอ่ยปากชมทันทีเมื่อลูกพยายามทำพฤติกรรมที่เหมาะสม
- พักเบรกสักนิด: ถอยออกมาหนึ่งก้าวและหยุดพักจากการสอนสิ่งใหม่ๆ เพื่อให้แน่ใจว่าลูกพร้อมจริงๆ
- ค่อยๆ แนะนำทักษะใหม่อีกครั้ง: ค่อยๆ แนะนำทักษะต่างๆ กลับเข้าไปทีละนิด สนับสนุนให้พึ่งพาตัวเองโดยไม่กดดันหรือบังคับ
เมื่อไหร่ที่ควรพาลูกไปพบกุมารแพทย์?
แม้ว่าภาวะ Toddler Regression จะเป็นเรื่องปกติ แต่บางครั้งการที่ ลูกมีพฤติกรรมถดถอย ก็อาจเป็นสัญญาณของปัญหาที่ใหญ่กว่า โดยทั่วไป ภาวะนี้ควรจะกินเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์และจะหายไปเอง แต่ควรติดต่อแพทย์หากพบสัญญาณเตือนดังต่อไปนี้
- อาการถดถอยเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องยาวนานผิดปกติ
- มีการสูญเสียทักษะที่เคยทำได้ไปอย่างถาวร
- มีการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมอย่างรุนแรงที่ทำให้เด็กมีความทุกข์ทรมาน
- มีการถดถอยทางภาษา อย่างกะทันหันไม่มีปี่มีขลุ่ย (อาจเชื่อมโยงกับภาวะออทิสติกหรือปัญหาการได้ยิน)
การที่จู่ๆ ลูกมีพฤติกรรมถดถอย หรือย้อนกลับไปมีพฤติกรรมเหมือนเด็กทารก อาจเป็นเรื่องที่บั่นทอนจิตใจ แต่อย่าลืมนะคะว่ามันเป็นเรื่องปกติ เหมาะสมตามวัย และเป็นเพียงภาวะชั่วคราวเท่านั้น เมื่อเวลาผ่านไป ลูกจะก้าวผ่านความท้าทายนี้ไปได้ ทั้งนี้ สิ่งที่ลูกต้องการมากที่สุดคือ ความรัก ความสงบ และความอดทนจากคุณพ่อคุณแม่ค่ะ
ได้รับการตรวจสอบข้อมูลโดย พญ.วรรัตน์ โกวิทจินดาชัย
กุมารแพทย์ โรงพยาบาลวิมุต

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ
วิกฤต! เด็กไทยติดจอ น่าห่วง เด็กเล็ก 0-2 ปี กว่า 72.6% ใช้จอเกิน 1 ชั่วโมงต่อวัน
วิจัยชี้! ไมโครพลาสติก ทำร้ายสมอง และพัฒนาการลูกน้อย รีบป้องกันก่อนสาย!
20 กิจกรรมพัฒนาสมองลูกน้อย ปลดล็อคพลังสมองลูกวัยเตาะแตะ
ที่มา: TheBump
มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย
ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!