วิจัยชี้ "โรคซึมเศร้าในวัยเด็ก" อาจเชื่อมโยงกับ "พันธุกรรม" มากกว่า โรคซึมเศร้าที่เพิ่งเป็นตอนโต

ในยุคปัจจุบันที่เต็มไปด้วยความกดดันและการแข่งขันรอบตัว คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจเคยคิดว่า “เด็กตัวแค่นี้จะไปเครียดอะไร?” แต่ในความเป็นจริงแล้ว โรคซึมเศร้าในวัยเด็ก เป็นสิ่งที่มีอยู่จริง และรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ในสังคมยุคนี้ 

ที่น่าตกใจไปกว่านั้นคือ งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์และการแพทย์ระดับโลกชิ้นใหม่ๆ เริ่มออกมายืนยันตรงกันว่า อาการซึมเศร้าที่เกิดขึ้นตั้งแต่ลูกยังเล็กนั้น อาจไม่ได้เกิดจากสภาพแวดล้อมหรือการเลี้ยงดูเพียงอย่างเดียว แต่มีการส่งต่อทางพันธุกรรมที่เข้มข้นกว่าโรคซึมเศร้าที่เพิ่งเริ่มเป็นในวัยผู้ใหญ่เสียอีก

ยีนซึมเศร้าในเด็ก เข้มข้นกว่าตอนโตเกือบ 2 เท่า!

จากการศึกษาข้อมูลทางพันธุกรรมและสุขภาพของประชากรนับแสนคน นักวิทยาศาสตร์พบว่า โรคซึมเศร้าในวัยเด็ก หรือกลุ่มที่เริ่มมีอาการตั้งแต่อายุยังน้อย มีโครงสร้างและรากฐานทางชีวภาพที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิง จากโรคซึมเศร้าที่เพิ่งมาเป็นในช่วงวัยผู้ใหญ่ 

สถาบันสุขภาพจิตแห่งชาติสหรัฐฯ (National Institute of Mental Health – NIMH) ได้เปิดเผยว่า กลุ่มเด็กที่แสดงอาการซึมเศร้าก่อนอายุ 18 ปี มักจะมีประวัติคนในครอบครัวสายตรง (เช่น พ่อ แม่ พี่ น้อง) เป็นโรคซึมเศร้าหรือโรคอารมณ์สองขั้ว ในสัดส่วนที่สูงมาก ข้อมูลนี้สอดคล้องกับรายงานจาก มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด (Stanford Medicine) ที่ระบุว่า หากเด็กคนหนึ่งมีญาติสายตรงเป็นโรคซึมเศร้า เด็กคนนั้นจะมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจากเด็กทั่วไปถึง 2-3 เท่า และหากรหัสพันธุกรรมนั้นส่งผลรุนแรง อัตราการถ่ายทอดทางพันธุกรรมในเด็กจะสูงเป็น เกือบ 2 เท่า ของกลุ่มที่เพิ่งไปเริ่มเป็นตอนผู้ใหญ่เลยทีเดียว

ยีนที่เกี่ยวข้องกับโรคซึมเศร้า… ก่อตัวตั้งแต่ทารกอยู่ในครรภ์

อีกหนึ่งแง่มุมที่สร้างความประหลาดใจให้กับวงการแพทย์คือ ยีนที่เกี่ยวข้องกับโรคซึมเศร้าในกลุ่มเด็กนี้ ไม่ได้เพิ่งมาทำงานตอนที่เด็กเจอกับปัญหาที่โรงเรียนหรือการสอบ แต่พวกมันเริ่มต้นทำงานตั้งแต่ลูกยังเป็นทารกในครรภ์มารดา!

สมาคมจิตวิทยาอเมริกัน (American Psychological Association – APA) อธิบายว่า ยีนกลุ่มนี้ทำหน้าที่ควบคุมการพัฒนาโครงสร้างสมองส่วนขาว และระบบสารสื่อประสาท เช่น เซโรโทนิน และโดปามีน ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์ ความจำ และการควบคุมความคิด หากยีนเหล่านี้เกิดความแปรปรวนตั้งแต่ช่วงที่ทารกอยู่ในครรภ์ จะทำให้สมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ มีความไวต่อความเครียด มากกว่าปกติ

เปรียบเสมือนเด็กบางคนเกิดมาพร้อมกับ “เกราะป้องกันอารมณ์ที่บางกว่าเด็กทั่วไป” เมื่อเติบโตขึ้นมาและเจอสิ่งเร้าหรือความเครียดเพียงเล็กน้อย สมองของเขาจึงตอบสนองด้วยความเศร้าหรือความวิตกกังวลได้ง่ายและรุนแรงกว่านั่นเอง

ตารางเปรียบเทียบ ความต่างระหว่างซึมเศร้าในเด็ก VS ซึมเศร้าในผู้ใหญ่

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น เรามาดูกันว่า โรคซึมเศร้าในวัยเด็ก แตกต่างจากเวอร์ชันของผู้ใหญ่อย่างไร

แง่มุม “เหนือพันธุกรรม”: ยีนไม่ใช่ตัวกำหนดโชคชะตา 100% เสมอไป

แม้ว่าพันธุกรรมจะมีบทบาทสำคัญมาก แต่คุณพ่อคุณแม่ก็อย่าเพิ่งหมดหวังหรือโทษตัวเองไปค่ะ เพราะทางการแพทย์ยังมีหลักการที่เรียกว่า Epigenetics (เหนือพันธุกรรม) ซึ่งอธิบายว่า ยีนไม่ใช่ตัวกำหนดโชคชะตา 100% เสมอไป

โรงพยาบาลแมสซาชูเซตส์ เจเนอรัล (Massachusetts General Hospital – MGH) ร่วมกับ มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด (Harvard University) ได้อธิบายแบบจำลองความเสี่ยงไว้ว่า พันธุกรรมเปรียบเสมือนการที่เด็กคนหนึ่งเกิดมาพร้อมกับ “ปืนที่ถูกบรรจุกระสุนไว้แล้ว” (มีความเสี่ยงในตัว) แต่ปืนกระบอกนี้จะไม่ลั่นออกมาเลย หากไม่มีคนมาเหนี่ยวไก

และคนที่จะเหนี่ยวไกนั้นก็คือ สิ่งแวดล้อมและความเครียดในวัยเด็ก เช่น

• การถูกปล่อยปละละเลย หรือขาดความอบอุ่นในครอบครัว
• ความขัดแย้ง ความรุนแรง หรือการทะเลาะเบาะแว้งของพ่อแม่ที่เด็กต้องเห็นทุกวัน
• การถูกกลั่นแกล้งที่โรงเรียนหรือบนโลกออนไลน์
• ความกดดันเรื่องผลการเรียนที่เกินวัย

ในทางกลับกัน หากเด็กที่มีรหัสยีนซึมเศร้า เติบโตขึ้นมาในครอบครัวที่เข้าใจ มีการเลี้ยงดูที่อบอุ่น ปลอดภัย และมีทักษะในการรับมือกับความเครียด ยีนซึมเศร้าเหล่านั้นก็อาจจะถูกปิดสวิตช์ไว้ และไม่แสดงอาการออกมาเลยตลอดชีวิตก็ได้เช่นกัน

สัญญาณเตือน “โรคซึมเศร้าในวัยเด็ก” ที่พ่อแม่ห้ามมองข้าม

อาการซึมเศร้าในเด็กไม่ได้แปลว่าเด็กต้องนั่งร้องไห้กอดเข่าเสมอไป แต่มักมาในรูปแบบพฤติกรรมที่ผู้ใหญ่มักมองว่าเป็น “เด็กดื้อ” หรือ “เด็กก้าวร้าว” โดย องค์การอนามัยโลก (WHO) และ ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐฯ (CDC) ได้เตือนสัญญาณเหล่านี้ไว้

1. อารมณ์แปรปรวนรุนแรง: หงุดหงิดง่าย เอะอะโวยวาย หรืออาละวาดโดยไม่มีเหตุผลอันควร (ต่างจากอาการงอแงตามวัยทั่วไป)
2. ละทิ้งสิ่งที่เคยชอบ: เลิกเล่นของเล่นที่เคยรัก ไม่อยากไปเล่นกับเพื่อน บ่นเบื่อตลอดเวลา
3. พฤติกรรมการกิน-การนอนเปลี่ยนไป: นอนไม่หลับ หรือนอนมากเกินไป เบื่ออาหาร หรือกินจุผิดปกติ
4. บ่นเรื่องอาการทางกาย: ปวดหัว ปวดท้อง บ่อยๆ โดยแพทย์ตรวจไม่พบความผิดปกติทางกาย
5. พูดเรื่องความตายหรือการทำร้ายตัวเอง: มีพฤติกรรมแยกตัว หรือเขียน/วาดรูปเกี่ยวกับความรุนแรงและความตาย

ข้อมูลจาก WHO ระบุว่า การฆ่าตัวตายเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นๆ ของประชากรวัยรุ่น (อายุ 15-29 ปี) ดังนั้น หากลูกรักมีสัญญาณเตือนเหล่านี้ การเข้าพบจิตแพทย์เด็กไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่คือการช่วยชีวิตลูกไว้ได้ทันเวลา

วิธีรับมือ โรคซึมเศร้าในวัยเด็ก อย่างถูกวิธี

หากคุณพ่อคุณแม่สงสัยว่าลูกอาจกำลังเผชิญกับ โรคซึมเศร้าในวัยเด็ก นี่คือแนวทางปฏิบัติที่แนะนำโดยผู้เชี่ยวชาญด้านจิตวิทยาเด็ก

• สร้างพื้นที่ปลอดภัยในบ้าน: รับฟังลูกโดยไม่ตัดสิน ไม่สั่งสอนหรือเปรียบเทียบคำพูด เช่น “แค่นี้ก็ทนไม่ได้” หรือ “สมัยพ่อแม่ลำบากกว่านี้อีก” แต่เปลี่ยนเป็น “แม่พร้อมรับฟังหนูเสมอนะลูก”
• สังเกตพฤติกรรมอย่างใกล้ชิด แต่ไม่ก้าวก่ายความเป็นส่วนตัว: โดยเฉพาะในเด็กโตหรือวัยรุ่น การเฝ้าดูอยู่ห่างๆ อย่างห่วงๆ จะทำให้เขาไม่รู้สึกอึดอัด
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: การพาลูกไปพบจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น ไม่ได้แปลว่า ลูกเป็นบ้า แต่คือการตรวจสุขภาพใจ เหมือนเวลาที่ลูกเป็นหวัดแล้วเราพาไปหาหมอนั่นเอง ปัจจุบันการบำบัดด้วยการพูดคุย หรือศิลปะบำบาทสามารถช่วยเด็กๆ ได้ดีมาก

โรคซึมเศร้าในวัยเด็ก อาจเริ่มมาจากรหัสพันธุกรรมที่ลูกเลือกไม่ได้ตั้งแต่ในครรภ์ แต่วิธีการเลี้ยงดู ความรัก และความเข้าใจจากคุณพ่อคุณแม่คือ ยาวิเศษที่จะช่วยเปลี่ยนโครงสร้างสมองและปกป้องลูกจากโรคนี้ได้ อย่าปล่อยให้สายเกินไปที่จะสังเกตและรับฟังเสียงเล็กๆ ของลูกรักในบ้านนะคะ

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

ตั้งครรภ์ 1-9 เดือน อาการคนท้องที่สำคัญ และพัฒนาการทารกในครรภ์

นักวิทยาศาสตร์พบ ปัจจัยเสี่ยงออทิสติก อาจมาจากสิ่งแวดล้อมขณะตั้งครรภ์

10 สัญญาณเตือน “ภาวะซึมเศร้าในเด็ก” เช็กด่วน! ลูกเราเสี่ยงซึมเศร้าหรือเปล่า?

ที่มา

• Stanford Medicine Department of Psychiatry and Behavioral Sciences
• American Psychological Association
• Harvard University Center on the Developing Child
• World Health Organization
• Doctor ASKY