แพ้ท้องอยากกินดิน: ภาวะ Pica ในคนท้องคืออะไร อันตรายไหม และควรทำอย่างไร

อยากกินดิน ตั้งครรภ์เป็นภาวะ Pica จากขาดธาตุเหล็ก ควรแจ้งแพทย์เพื่อตรวจเลือดและเสริมวิตามินปลอดภัย

คุณแม่ที่กำลังมีอาการ แพ้ท้องอยากกินดิน อาจรู้สึกกังวลหรืออายที่จะบอกใคร แต่ขอให้อุ่นใจก่อนนะคะว่าคุณไม่ได้เป็นคนเดียว งานวิเคราะห์รวมงานวิจัยหลายชิ้นประเมินว่า มีหญิงตั้งครรภ์ราว 27.8% ที่รายงานว่าเคยมีอาการอยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าอาการนี้คืออะไร อันตรายแค่ไหน และคุณแม่ควรรับมืออย่างไรค่ะ

สารบัญ

สรุปสั้นๆ

แพ้ท้องอยากกินดิน เข้าข่ายภาวะ Pica คือการอยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร พบได้บ่อยในคนท้อง
ยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด แต่มีความเชื่อมโยงกับภาวะขาดธาตุเหล็กและสังกะสี
การกินดินเสี่ยงต่อโลหะหนัก ปรสิต และการติดเชื้อ จึงไม่ควรกิน
สิ่งที่ควรทำคือบอกแพทย์ฝากครรภ์ตรงๆ เพื่อตรวจเลือดดูภาวะโลหิตจางและธาตุเหล็ก

แพ้ท้องอยากกินดิน คือภาวะ Pica หรือเปล่า?

หลายคนใช้คำว่า “แพ้ท้อง” เรียกอาการแปลกๆ ในช่วงตั้งครรภ์ทุกอย่าง แต่ทางการแพทย์ อาการแพ้ท้อง หมายถึงอาการคลื่นไส้และอาเจียนในช่วงตั้งครรภ์ ส่วนการอยากกินดินเป็นอีกเรื่องหนึ่ง คือ ภาวะ Pica ซึ่งเป็นความรู้สึกอยากกินสิ่งที่ไม่มีคุณค่าทางโภชนาการ เช่น ดิน ดินเหนียว ชอล์ก แป้ง น้ำแข็ง หรือกระดาษ

Pica พบมากในเด็กและคุณแม่ตั้งครรภ์ และมักเป็นเพียงช่วงสั้นๆ ในคุณแม่ตั้งครรภ์ อาการนี้มักเริ่มในไตรมาสแรก แต่ก็เกิดขึ้นได้ทุกช่วงของการตั้งครรภ์ ส่วนเกณฑ์วินิจฉัยทางการแพทย์ระบุว่าต้องมีพฤติกรรมนี้ต่อเนื่องอย่างน้อย 1 เดือน แต่ถ้ารู้สึกอยากกินดินหรือของที่ไม่ใช่อาหาร ไม่ต้องรอให้ครบเดือนก่อนนะคะ ควรบอกแพทย์หรือพยาบาลที่ดูแลครรภ์ได้เลย เพราะแพทย์จะได้ตรวจเลือดและให้คำแนะนำค่ะ

ทำไมคนท้องถึงอยากกินดิน

ยังไม่มีข้อสรุปว่าอะไรคือสาเหตุโดยตรงของ Pica แต่มีข้อมูลที่เชื่อมโยงไว้ดังนี้ค่ะ

ภาวะขาดธาตุเหล็กและโลหิตจาง: หลายการศึกษาพบระดับธาตุเหล็กหรือเฟอริตินต่ำในคนที่มี Pica และภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กถือเป็นสาเหตุที่มีหลักฐานมากที่สุดอย่างหนึ่งของ Pica ในคนท้อง งานทบทวนทางโลหิตวิทยาระบุว่า หญิงตั้งครรภ์เป็นกลุ่มเสี่ยงสูงสุดกลุ่มหนึ่ง และการให้ธาตุเหล็กมักทำให้พฤติกรรมนี้หายไป
การขาดสังกะสี: แพทย์พบว่าบางรายมีสังกะสีต่ำร่วมด้วย
ปัจจัยด้านจิตใจและวัฒนธรรม: มีรายงานความสัมพันธ์ระหว่าง Pica กับความเครียด และการกินดินเหนียวเป็นเรื่องที่ยอมรับได้ในบางวัฒนธรรม

ยิ่งไปกว่านั้น การกินดินอาจทำให้ธาตุเหล็กในร่างกายลดลงไปอีก เพราะสิ่งที่ไม่ใช่อาหารขัดขวางการดูดซึมธาตุเหล็กค่ะ

กินดินอันตรายอย่างไรต่อแม่และลูกในครรภ์

ดินและดินเหนียวไม่ได้ผลิตมาเพื่อการบริโภค จึงอาจมีสิ่งปนเปื้อนที่เป็นอันตรายได้ ข้อมูลทางการแพทย์ระบุความเสี่ยงไว้ดังนี้

โลหะหนักและสารพิษ: การกินดินมีความเสี่ยงต่อพิษจากโลหะหนักและการติดเชื้อ โดยพิษจากตะกั่วเป็นภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงที่พบได้จากการกินดินเหนียว งานวิจัยที่ตรวจดินเหนียวซึ่งหญิงตั้งครรภ์ในประเทศกานากิน พบสารหนู ตะกั่ว และนิกเกิล ในระดับที่เกินเกณฑ์ประเมินความเสี่ยง และสรุปว่าไม่ปลอดภัยต่อทารกในครรภ์
ปรสิตและเชื้อโรค: ดินเหนียวเป็นแหล่งของเชื้อก่อโรค เช่น ปรสิต และสิ่งปนเปื้อนอาจทำให้ระบบทางเดินอาหารติดเชื้อได้
ปัญหาระบบทางเดินอาหารและเกลือแร่: อาจทำให้ท้องผูก โพแทสเซียมในเลือดต่ำจนกล้ามเนื้ออ่อนแรง และขาดสารอาหาร ในรายที่เป็นเรื่อยๆ ยาวนาน อาจเกิดลำไส้อุดตันหรือเกิดก้อนในทางเดินอาหารได้

สำหรับดินสอพอง กรมวิทยาศาสตร์บริการเคยสุ่มตรวจดินสอพองที่วางขายในตลาด (ซึ่งเป็นการตรวจคุณภาพสำหรับใช้ประแป้ง ไม่ใช่สำหรับกิน) และพบของปลอมถึง 42.6% ที่มียิปซัมเป็นองค์ประกอบหลัก ทั้งนี้ ยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันว่าดินสอพองที่ขายทั่วไปปลอดภัยสำหรับการกิน จึงควรหลีกเลี่ยงค่ะ

แพ้ท้องอยากกินดิน ควรทำอย่างไร

การรักษา Pica ไม่ได้มียาเฉพาะ แต่แนวทางหลักคือหาสาเหตุที่อาจซ่อนอยู่ เช่น ภาวะขาดสารอาหาร แล้วแก้ไขตามสาเหตุ และเอาสิ่งที่อยากกินออกจากสภาพแวดล้อมใกล้ตัว คุณแม่ลองทำตามนี้นะคะ

บอกแพทย์หรือพยาบาลที่ดูแลครรภ์ตรงๆ แพทย์แนะนำให้แจ้งทุกครั้งที่รู้สึกอยากกินของที่ไม่ใช่อาหาร เพราะจะได้ตรวจเลือดเพิ่มเติมและให้คำปรึกษา
ขอตรวจเลือดดูธาตุเหล็กและภาวะโลหิตจาง การตรวจธาตุเหล็กถือเป็นสิ่งที่ควรทำในผู้ที่มี Pica โดยเฉพาะหญิงตั้งครรภ์ ถ้าพบว่าขาดธาตุเหล็ก สังกะสี หรือสารอาหารอื่น แพทย์จะให้เสริมตามที่ตรวจพบ
เล่าอาการอื่นให้ครบ ถ้ามีอาการอ่อนเพลีย ปวดหัว ใจสั่น มึนงง หรือหายใจไม่อิ่ม ควรแจ้งแพทย์ด้วย เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะโลหิตจาง
ลองหาของที่ช่วยเบนความสนใจ The Bump ระบุแนวทางจากแพทย์ว่า ลองเปลี่ยนไปเคี้ยวหรืออมของที่มีรสชาติชัด เช่น ลูกอมมิ้นต์ หมากฝรั่ง หรือขิง
เอาดินหรือสิ่งที่อยากกินออกจากบ้านและที่ทำงาน ตามแนวทางทางการแพทย์ที่ให้เอาสิ่งนั้นออกจากสภาพแวดล้อม

ถ้าอยากกินแป้งดิบหรือน้ำแข็งล่ะ ถือเป็น Pica ไหม

การกินแป้งมากผิดปกติ (amylophagia) และการเคี้ยวน้ำแข็ง (pagophagia) ก็จัดเป็น Pica ได้เช่นกัน และมีความสัมพันธ์กับภาวะขาดธาตุเหล็ก โดยเฉพาะการกินน้ำแข็งในช่วงตั้งครรภ์ จึงควรแจ้งแพทย์เช่นเดียวกันค่ะ

ถ้าแพ้ท้องหนัก กินอะไรไม่ค่อยได้ ควรทำอย่างไร

ถ้าคุณแม่มีทั้งอาการแพ้ท้องหนักและอยากกินดิน ลองดูแนวทางการจัดการอาการคลื่นไส้อาเจียนในคนท้อง ซึ่งอ้างอิงตามแนวทางของ ACOG ดังนี้ค่ะ

กินทีละน้อยแต่บ่อยขึ้น เช่น ทุก 1–2 ชั่วโมง เพื่อไม่ให้กระเพาะว่างหรืออิ่มแน่นเกินไป
เลือกอาหารรสจืดหรืออาหารแห้ง เช่น แครกเกอร์ ขนมปังปิ้ง และหลีกเลี่ยงของมัน ของเผ็ด ลองกินแครกเกอร์สักสองสามชิ้นก่อนลุกจากเตียงตอนเช้าได้ด้วย
จิบน้ำบ่อยๆ ทีละน้อย เน้นให้ได้รับสารอาหารและน้ำมากกว่าจะกังวลว่าต้องกินอะไรให้ครบ
ขิง อาจช่วยบรรเทาอาการได้ในบางคน
วิตามินบี 6 เป็นยาทางเลือกแรกที่แพทย์ใช้ตามแนวทาง ACOG ส่วนขนาดที่เหมาะสมให้แพทย์เป็นผู้กำหนด
เรื่องวิตามินเสริมธาตุเหล็ก: ธาตุเหล็กอาจทำให้คลื่นไส้มากขึ้นในบางคน [10] และในกรณีอาเจียนรุนแรง แพทย์อาจปรับเปลี่ยนวิตามินบำรุงครรภ์ชั่วคราว แต่ถ้าคุณแม่ขาดธาตุเหล็กอยู่ การหยุดหรือเปลี่ยนเองอาจไม่เหมาะ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้งนะคะ

เมื่อไหร่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

แพ้ท้องส่วนใหญ่เป็นเรื่องที่ดูแลได้เอง แต่มีบางกรณีที่เข้าข่าย ภาวะแพ้ท้องรุนแรง (Hyperemesis Gravidarum) ซึ่งพบได้ประมาณ 0.3–3% ของการตั้งครรภ์ เกณฑ์ที่พบบ่อยคืออาเจียนต่อเนื่องจนน้ำหนักลดประมาณ 5% ของน้ำหนักก่อนตั้งครรภ์ขึ้นไป

รีบไปโรงพยาบาลหรือปรึกษาแพทย์ถ้ามีอาการเหล่านี้

อาเจียนต่อเนื่อง กินอาหารหรือดื่มน้ำไม่อยู่นานตั้งแต่ 24 ชั่วโมงขึ้นไป
มีสัญญาณขาดน้ำ เช่น ปัสสาวะสีเข้มหรือปัสสาวะน้อย เวียนหัว ใจเต้นเร็ว ปากแห้ง
น้ำหนักลดมากกว่า 5% ของน้ำหนักก่อนตั้งครรภ์
อาเจียนเป็นเลือด หรือมีของเหลวคล้ายกากกาแฟ

กรณีที่ร่างกายขาดน้ำ แพทย์สามารถให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดเพื่อชดเชยได้ นอกจากนี้ ถ้าคุณแม่เคยกินดินไปแล้วและมีอาการท้องผูกมาก ปวดท้อง หรืออ่อนแรง ให้แจ้งแพทย์ทันที เพราะการกินดินเกี่ยวข้องกับภาวะท้องผูก โพแทสเซียมต่ำ และอาจเสี่ยงลำไส้อุดตันได้

FAQ: คำถามที่พบบ่อยเรื่อง แพ้ท้องอยากกินดิน

Q: แพ้ท้องอยากกินดินเป็นเรื่องปกติไหม

A: พบได้บ่อยค่ะ งานวิเคราะห์รวมงานวิจัยประเมินว่าหญิงตั้งครรภ์ราว 27.8% รายงานว่ามีอาการ Pica แต่ “พบบ่อย” ไม่ได้แปลว่า “ปลอดภัย” การอยากกินดินเป็นสัญญาณที่ควรให้แพทย์ตรวจหาภาวะขาดธาตุเหล็กหรือสารอาหารอื่นค่ะ

Q: ดินสอพองกินได้ไหมตอนท้อง

A: ยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันว่าดินสอพองที่ขายทั่วไปปลอดภัยสำหรับการกิน ดินสอพองที่วางขายเป็นผลิตภัณฑ์สำหรับใช้ประแป้ง กรมวิทยาศาสตร์บริการเคยพบของปลอมที่มียิปซัมปนอยู่จำนวนมากในตลาด การกินสิ่งที่ไม่ได้ผลิตเพื่อการบริโภคจึงเสี่ยงต่อสุขภาพ หากคุณแม่สงสัยว่าร่างกายขาดแคลเซียมหรือแร่ธาตุ ให้ปรึกษาแพทย์ที่ฝากครรภ์แทนการหากินเองนะคะ

Q: อาการอยากกินดินจะหายไปเองไหม

A: ในหญิงตั้งครรภ์ Pica มักเป็นชั่วคราวและหายได้เอง และมีรายงานว่าอาการมักหายไปหลังคลอด ส่วนในรายที่ขาดธาตุเหล็ก การเสริมธาตุเหล็กมักทำให้พฤติกรรมนี้หายไป [2] แต่ระหว่างที่ยังอยากกินอยู่ ความเสี่ยงจากการกินดินยังมีอยู่ จึงไม่ควรรอเฉยๆ ให้ปรึกษาแพทย์ไปพร้อมกันค่ะ

Q: กินดินไปแล้ว ต้องทำอย่างไร

A: ย่าตกใจหรือโทษตัวเองนะคะ ให้หยุดกิน แล้วแจ้งแพทย์หรือพยาบาลที่ฝากครรภ์ว่ากินอะไรไป ประมาณเท่าไร และนานแค่ไหน เพื่อให้แพทย์ประเมินว่าควรตรวจอะไรเพิ่ม เช่น ระดับตะกั่วหรือธาตุเหล็ก ถ้ามีท้องผูกมาก ปวดท้อง หรืออาเจียนไม่หยุด ให้ไปโรงพยาบาลเลยค่ะ

Q: ยังไม่ได้ฝากครรภ์ ต้องทำอย่างไร

A: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ระบุว่ามีสิทธิประโยชน์บริการฝากครรภ์คุณภาพสำหรับหญิงตั้งครรภ์ทุกคน ทุกสิทธิการรักษา ครอบคลุมการตรวจครรภ์ตามระยะ การตรวจคัดกรองโรค และการให้ยาบำรุงเสริมธาตุเหล็ก โฟลิก และไอโอดีน รวมถึงตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) ซึ่งช่วยดูภาวะโลหิตจาง คุณแม่ควรไปฝากครรภ์ที่สถานพยาบาลโดยเร็วที่สุด และสอบถามรายละเอียดสิทธิที่ใช้ได้กับสถานพยาบาลนั้นโดยตรงนะคะ

แพ้ท้องอยากกินดิน เป็นอาการที่พบได้ในคนท้อง และไม่ใช่ความผิดของคุณแม่เลยค่ะ แต่เพราะดินอาจปนเปื้อนโลหะหนักและเชื้อโรค จึงไม่ควรกิน สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือการบอกแพทย์ฝากครรภ์ตรงๆ เพื่อตรวจเลือดหาภาวะขาดธาตุเหล็ก แล้วดูแลตามสาเหตุที่พบ หากมีอาการแพ้ท้องหนักร่วมด้วย อย่าลืมจิบน้ำ กินทีละน้อยบ่อยๆ และไปพบแพทย์ทันทีเมื่อกินหรือดื่มอะไรไม่ได้เลย

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ได้ หากคุณแม่มีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลครรภ์

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

ทำไมตั้งครรภ์ 3 เดือนแรกถึงแพ้ท้อง? พร้อม 7 วิธีแก้แพ้ท้อง พะอืดพะอม

แพ้ท้องหนัก ตอนอายุครรภ์ 5 สัปดาห์ แนะวิธีแก้แพ้ท้อง ที่แม่หลายคนพิสูจน์แล้วว่าช่วยได้จริง

ลูกชอบกินน้ำแข็ง อาจไม่ใช่แค่ความชอบ แต่เป็นสัญญาณเตือน ลูกขาดธาตุเหล็ก

แหล่งอ้างอิง

Pica, StatPearls (NCBI Bookshelf)
Pica as a manifestation of iron deficiency, Expert Review of Hematology (PubMed)
Pica During Pregnancy, The Bump
Pica, Healthline
Pica, MSD Manual Professional Version
Pica in Pregnancy: What You Should Know, Valley Health
Potential health risk assessment of toxic metals contamination in clay eaten as pica (geophagia) among pregnant women of Ho in the Volta Region of Ghana, BMC Pregnancy and Childbirth (PMC)
Nausea and Vomiting in Pregnancy – Management Options for Hyperemesis Gravidarum (อ้างอิงแนวทาง ACOG), OBG Project
Nausea and Vomiting in Pregnancy – Hyperemesis Gravidarum criteria and management (อ้างอิงแนวทาง ACOG), OBG Project
How to Manage Nausea and Vomiting in Pregnancy, Northfield Hospital + Clinics
สปสช. เพิ่มสิทธิประโยชน์ฝากครรภ์คุณภาพให้หญิงตั้งครรภ์ทุกสิทธิ, ไทยรัฐ
สปสช. แยกจ่ายบริการฝากครรภ์และการตรวจทางห้องปฏิบัติการ, ผู้จัดการออนไลน์
ระวัง สงกรานต์ 2567 “ดินสอพองปลอม” เกลื่อนตลาด (ข้อมูลจากกรมวิทยาศาสตร์บริการ), ฐานเศรษฐกิจ
Morning sickness: Symptoms and causes, Mayo Clinic
Hyperemesis Gravidarum, UF Health
Morning Sickness vs. Hyperemesis: Guidance for Expecting Moms, Nemours

บทความอัปเดตล่าสุด พฤศจิกายน 2569

มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!