เมื่อพาลูกน้อยไปฉีดวัคซีน คุณแม่อาจได้รับยาน้ำเสริมธาตุเหล็กกลับมา และอาจสงสัยว่า ยาเสริมธาตุเหล็กทารก กินตอนไหน และทำไมต้องกิน บทความนี้มีคำตอบค่ะ
ธาตุเหล็กสำคัญยังไง?
ธาตุเหล็กคือหัวใจของการสร้างเม็ดเลือดแดง พาออกซิเจนไปเลี้ยงสมองและร่างกายลูก ถ้าขาดในวัยเด็กเล็ก โดยเฉพาะ 2 ปีแรก กระทบพัฒนาการด้านสติปัญญา ภาษา และพฤติกรรมได้ยาวนาน องค์การอนามัยโลก (WHO) และสมาคมกุมารแพทย์สหรัฐฯ (AAP) ต่างย้ำความสำคัญของการป้องกัน คัดกรอง เสริมธาตุเหล็กอย่างเหมาะสมในทารกและเด็กเล็ก
สำหรับในประเทศไทย ภาวะโลหิตจางในเด็กพบมากจาก ขาดธาตุเหล็ก และ ธาลัสซีเมีย โดยข้อมูลจากโรงพยาบาลและบทความวิชาการในประเทศระบุว่า เด็กก่อนวัยเรียนต่ำกว่า 6 ปี พบซีดได้ราว 15% และเด็กวัยเรียน 6–14 ปีราว 19% ดังนั้น การป้องกันและคัดกรองตั้งแต่เล็กจึงสำคัญมากค่ะ
ธาตุเหล็กของลูกมาจากไหน?
- สะสมตั้งแต่อยู่ในครรภ์: ทารกครบกำหนดมักมีธาตุเหล็กเพียงพอราว 4–6 เดือนแรกหลังคลอด จากนั้น American Academy of Pediatrics (AAP) แนะนำว่าต้องได้รับธาตุเหล็กจากอาหารและ/หรือเสริมธาตุเหล็กเพื่อให้พอเพียงต่อการเติบโตและสมองที่พัฒนาเร็วมากในวัยนี้
- แหล่งอาหารหลัง 6 เดือน: เนื้อแดง เครื่องใน (เช่น ตับ) ไข่แดง ผักใบเขียวเข้ม ถั่วเมล็ดแห้ง และธัญพืช/ซีเรียลเสริมธาตุเหล็ก ส่วนในนมแม่มีธาตุเหล็กไม่มากแต่ดูดซึมดี ส่วนนมผสมเกือบทั้งหมดมีการเสริมธาตุเหล็ก เพื่อลดความเสี่ยงซีดในวัยทารก
ยาเสริมธาตุเหล็กทารก กินตอนไหน?
สำหรับคำถามว่า ยาเสริมธาตุเหล็กทารก กินตอนไหน? ในประเทศไทยมีโปรแกรมเสริมรายสัปดาห์ ในระบบอนามัยแม่และเด็ก ขณะที่แนวทางสากลเน้นเสริมรายวันในกลุ่มเสี่ยงค่ะ
แนวทางประเทศไทย
เด็กอายุ 6–23/24 เดือน ให้ยาน้ำเสริมธาตุเหล็ก 12.5 มก. สัปดาห์ละ 1 ครั้ง ตามคู่มือการควบคุมและป้องกันภาวะโลหิตจางของกรมอนามัย และเอกสารกำกับงานระดับเขตสุขภาพ
แนวทางสากล (AAP/CDC)
- กรณี “นมแม่ล้วน”: เสริม 1 มก./กก./วัน เริ่มราว อายุ 4 เดือน จนกินอาหารที่มีธาตุเหล็กเพียงพอหรือถึง 12 เดือน ตามการประเมินของแพทย์
- ทารกคลอดก่อนกำหนด/น้ำหนักน้อย: ส่วนใหญ่แนะนำ 2 มก./กก./วัน เริ่มราว อายุ 1 เดือน ต่อเนื่องถึง ~12 เดือน หรือจนอาหาร/นมเสริมเพียงพอ
* หมายเหตุ: การใช้ยาต้องอยู่ภายใต้การวินิจฉัย/สั่งโดยแพทย์เท่านั้น ไม่ควรซื้อยากินเอง หรือเพิ่มขนาดยาเองนะคะ
วิธีเสริม “ยาน้ำธาตุเหล็ก” ให้ลูกกินง่าย ดูดซึมดี
- ให้ร่วมกับวิตามินซีเล็กน้อย (เช่น น้ำส้ม/ผลไม้) ช่วยการดูดซึม
- เลี่ยงนม/แคลเซียมใกล้เวลา (ก่อน-หลัง 1–2 ชม.) เพราะรบกวนการดูดซึม
- เทคนิคลดคราบที่ฟัน: Royal Children’s Hospital แนะนำหยอดยาด้านกระพุ้งแก้ม/ใช้หลอด จากนั้นเช็ดหรือแปรงฟันทันที อาจพบอุจจาระมีสีเข้ม/ดำ ซึ่งไม่อันตราย เป็นปกติของยาธาตุเหล็กค่ะ
- ความปลอดภัย: ควรเก็บยาให้พ้นมือเด็ก เพราะธาตุเหล็กส่วนเกินเป็นอันตรายได้
สัญญาณเสี่ยง “ลูกขาดธาตุเหล็ก” ที่แม่ควรรู้
- คลอดก่อนกำหนด/น้ำหนักแรกเกิดน้อย, โตเร็วมากในช่วงเดือนแรก ๆ
- เริ่มอาหารเสริมธาตุเหล็ก “ช้า” หรือ “น้อย” โดยเฉพาะเด็กนมแม่ล้วน
- ดื่มนมวัวมากเกินไปในวัยเตาะแตะ หรือดื่มนมวัวก่อนอายุ 1 ปี (เสี่ยงซีดจากนม/รบกวนการดูดซึมธาตุเหล็ก)
- เลือดออกเรื้อรัง/พยาธิ อาหารไม่ครบหมู่ กรณีทานมังสวิรัติเข้มงวดในเด็กต้องวางแผนอย่างใกล้ชิด
เคล็ดลับเมนู-มื้ออาหาร ช่วยลูกได้ธาตุเหล็กครบ
- เริ่มอาหารเน้น เนื้อสัตว์/ตับ ตั้งแต่ 6 เดือน (บดละเอียดตามพัฒนาการ)
- จับคู่ ผักใบเขียว/ไข่แดง กับอาหารที่มี วิตามินซี (มะเขือเทศ ส้ม ฝรั่ง) เพื่อช่วยการดูดซึม
- สำหรับเด็กที่ไม่กินเนื้อสัตว์ ให้ปรึกษานักโภชนาการ/แพทย์เพื่อวางแผนธาตุเหล็กจากถั่ว-ธัญพืชเสริม และประเมินความจำเป็นในการเสริมเพิ่มเติม
คำถามที่พบบ่อย
Q1: ลูกนมแม่ล้วน ต้องเสริมธาตุเหล็กไหม?
A: ส่วนใหญ่ “ควรเสริม” ค่ะ เพราะแม้ร่างกายลูกจะมีธาตุเหล็กสะสมจากในครรภ์ แต่พออายุราว 4–6 เดือน ธาตุเหล็กสำรองจะเริ่มลดลง ขณะเดียวกันสมองและร่างกายกำลังโตเร็วมาก ทำให้ความต้องการธาตุเหล็กสูงขึ้น แต่นมแม่มีธาตุเหล็กไม่มาก จึงมักไม่พอเพียงในช่วงแรกของการเริ่มอาหารเสริม ผลคือเสี่ยงซีด เหนื่อยง่าย สมาธิลดลง และกระทบพัฒนาการได้
Q2: ให้ยาเสริมธาตุเหล็กพร้อมนมได้ไหม?
A: เลี่ยงให้อยู่ใกล้นม/แคลเซียม เพราะลดการดูดซึม ให้คู่วิตามินซีช่วยดูดซึม และเช็ด/แปรงฟันทันทีหลังให้ยาเพื่อลดคราบ
Q3: อุจจาระดำ ฟันเป็นคราบ น่ากังวลไหม?
A: เป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยและมักไม่อันตราย ปรับวิธีให้ยา-ดูแลช่องปากได้ แต่ถ้าถ่ายดำเหนียวผิดปกติ อ่อนแรง ซีดมาก ควรพบแพทย์ค่ะ
Q4: นมวัวให้เมื่อไหร่ถึงไม่กระทบธาตุเหล็ก?
A: ไม่แนะนำก่อน 1 ขวบ หลังจากนั้นจำกัดปริมาณไม่ให้แทนมื้ออาหารหลัก เพื่อไม่ให้เสี่ยง “ซีดจากนม”
Q5: ถ้าซีดจาก “ขาดธาตุเหล็ก” ต้องกินยานานแค่ไหน?
A: โดยทั่วไปอย่างน้อย 3 เดือน หรือจน Hb กลับสู่ปกติ + ต่ออีก 2–3 เดือน เพื่อเติมคลังธาตุเหล็ก ตามแพทย์กำหนดค่ะ
ที่มา : 9 ย่างเพื่อสร้างลูก , สมาคมโลหิตวิทยาแห่งประเทศไทย , โรงพยาบาลวิภารามแหลมฉบัง , World Health Organization , AAP Publications , HealthyChildren.org , Royal Children’s Hospital , HealthyChildren.org , โรงพยาบาลสินแพทย์
บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ
ลูกกินแต่นม ไม่ยอมกินข้าว แม่แชร์อุทาหรณ์ อยู่ๆ ลูกก็เดินไม่ได้
น่าเป็นห่วง! ภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็ก วัยเด็กเล็ก 1-3 ปี ส่งผลไอคิวลดลงเมื่อเข้าสู่วัยเรียน
ทารกตัวซีด มือเท้าเย็น เสี่ยง IQ ต่ำ เพราะ ขาดธาตุเหล็ก จริงไหม?
มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย
ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!
