โรคมือเท้าปาก 2569 ป่วยแล้วกว่า 16,000 ราย พ่อแม่ควรรับมืออย่างไร

กรมควบคุมโรคเตือน ฤดูกาลระบาด โรคมือเท้าปาก เช็กอาการ สาเหตุ วิธีป้องกัน และสัญญาณอันตรายที่พ่อแม่ต้องรีบพาลูกไปหาหมอ

ช่วงหน้าฝนแบบนี้ นอกจากจะต้องเตรียมตัวลูกให้พร้อมกับการกลับไปโรงเรียนแล้ว คุณพ่อคุณแม่ยังต้องเตรียมรับมือกับ “ฤดูกาลระบาด” ของโรคยอดฮิตในเด็กเล็กอย่าง โรคมือเท้าปาก (Hand, Foot and Mouth Disease: HFMD) ด้วยเช่นกัน เพราะทุกปีในช่วงเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคมมักเป็นช่วงที่พบผู้ป่วยโรคนี้พุ่งสูงขึ้นอย่างชัดเจน โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กที่ต้องทำกิจกรรมร่วมกับเพื่อน ๆ ในโรงเรียนหรือศูนย์เด็กเล็ก

สถานการณ์ล่าสุด: พบผู้ป่วย โรคมือเท้าปาก แล้วกว่า 16,000 ราย

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข รายงานว่าตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม – 25 มิถุนายน 2569 มีผู้ป่วยโรคมือเท้าปากสะสมแล้ว 16,332 ราย แม้ยังไม่มีรายงานผู้เสียชีวิต และตัวเลขในปีนี้ยังต่ำกว่าปีที่ผ่านมาในช่วงเวลาเดียวกัน แต่ก็ยังต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด เพราะกลุ่มที่พบผู้ป่วยมากที่สุดคือ เด็กเล็กอายุ 0-4 ปี รองลงมาคือกลุ่มอายุ 5-9 ปี และ 10-14 ปี ตามลำดับ โดยภาคเหนือเป็นพื้นที่ที่มีอัตราป่วยสูงที่สุดในขณะนี้

จากการสุ่มตรวจเชื้อก่อโรคร่วมกับหน่วยงานเครือข่าย พบว่าสายพันธุ์หลักที่ระบาดในปีนี้คือ Coxsackievirus A16 (คิดเป็นร้อยละ 36.36 ของตัวอย่างที่ตรวจพบ) ส่วนสายพันธุ์ที่มีความเสี่ยงทำให้อาการรุนแรงอย่าง Enterovirus 71 (EV71) แม้จะพบในสัดส่วนน้อย แต่ก็ยังคงเป็นสายพันธุ์ที่ประมาทไม่ได้ เพราะสามารถนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทที่รุนแรงถึงชีวิตได้

นายแพทย์มณเฑียร คณาสวัสดิ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค ระบุว่าจากสถิติย้อนหลัง 10 ปี (พ.ศ. 2558-2568) โรคมือเท้าปากมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นในช่วงฤดูฝนเป็นประจำทุกปี และขณะนี้กำลังเข้าสู่ช่วงขาขึ้นของวงรอบการระบาดตามฤดูกาล จึงขอให้คุณครู ผู้ปกครอง และผู้ดูแลเด็ก ช่วยกันเฝ้าสังเกตอาการของลูกน้อยอย่างใกล้ชิดในช่วงนี้

สัญญาณเตือนที่คุณพ่อคุณแม่ต้องสังเกต

โรคมือเท้าปาก มักเริ่มต้นด้วยอาการที่ดูคล้ายไข้หวัดทั่วไป ก่อนจะแสดงอาการเฉพาะตามมา ได้แก่

มีไข้ ร่วมกับมีแผลหรือจุดแดงในช่องปาก เช่น บริเวณลิ้น เพดานปาก หรือกระพุ้งแก้ม
มีผื่นหรือตุ่มน้ำใสขึ้นตามฝ่ามือ ฝ่าเท้า ลำตัว หรือก้น
เด็กเล็กมีอาการงอแง ไม่ยอมกินอาหารหรือดื่มนม
น้ำลายไหลมากผิดปกติ หรือบ่นเจ็บปาก

ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะมีอาการไม่รุนแรงและหายได้เองภายใน 7-10 วัน แต่ในเด็กบางราย โดยเฉพาะเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงทางระบบประสาท หัวใจ หรือระบบทางเดินหายใจได้ หากลูกมีอาการดังต่อไปนี้ ควรรีบพาไปพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะสมองอักเสบหรือกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบซึ่งอันตรายถึงชีวิต

ไข้สูง
กินอาหารและน้ำได้น้อยมาก
ซึมลง ไม่ค่อยตอบสนอง
ชักเกร็ง
อาเจียนมาก
หายใจหอบเหนื่อย

คำแนะนำสำหรับโรงเรียนและศูนย์เด็กเล็ก

นายแพทย์ดิเรก ขำแป้น รองอธิบดีกรมควบคุมโรค แนะนำมาตรการป้องกันในสถานศึกษาไว้ 4 ข้อหลัก คือ

คัดกรองเด็กทุกเช้าอย่างเคร่งครัด หากพบเด็กมีไข้ ตุ่มน้ำใสที่มือ เท้า หรือแผลในปาก ให้แยกออกจากเด็กคนอื่นทันที และแจ้งผู้ปกครองให้รับกลับบ้าน หยุดเรียนจนกว่าจะหายดี
ปิดห้องเรียนชั่วคราว หากพบเด็กป่วยตั้งแต่ 2 รายขึ้นไปในห้องเดียวกันภายใน 1 สัปดาห์ ต้องปิดห้องเรียนอย่างน้อย 1 วันเพื่อทำความสะอาด และเฝ้าระวังต่อเนื่องอีก 1 สัปดาห์
ทำความสะอาดของเล่นและพื้นที่ห้องเรียนสม่ำเสมอ ด้วยน้ำยาทำความสะอาดที่เหมาะสม เช่น ผงซักฟอก น้ำยาล้างจาน สบู่ หรือน้ำยาฟอกขาวผสมน้ำในอัตราส่วนที่เหมาะสม
ส่งเสริมการล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดอย่างถูกวิธี โดยเฉพาะก่อนกินอาหาร หลังเข้าห้องน้ำ และหลังสัมผัสน้ำมูก น้ำลาย หรือสิ่งขับถ่ายของเด็ก

หากต้องการข้อมูลเพิ่มเติม สามารถสอบถามได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค โทร. 1422

โรคมือเท้าปาก ระบาด

“โรคมือเท้าปาก” สิ่งที่พ่อแม่ทุกคนควรรู้

โรคมือเท้าปาก เกิดจากอะไร?

โรคมือเท้าปากเกิดจากการติดเชื้อไวรัสในกลุ่ม Enterovirus โดยเฉพาะ Coxsackievirus และ Enterovirus 71 (EV71) ซึ่งเป็นไวรัสคนละชนิดกับที่ทำให้เกิดโรคปากเท้าเปื่อยในสัตว์ ดังนั้นโรคนี้จึงไม่ติดต่อจากสัตว์สู่คน และไม่เกี่ยวข้องกันแต่อย่างใด

เชื้อไวรัสสามารถแพร่กระจายผ่านการสัมผัสน้ำลาย น้ำมูก ละอองฝอยจากการไอหรือจาม ของเหลวจากตุ่มพอง รวมถึงอุจจาระของผู้ติดเชื้อ และยังสามารถติดต่อผ่านการสัมผัสของเล่น เครื่องใช้ หรือพื้นผิวที่มีเชื้อปนเปื้อนอยู่ได้ด้วย โดยระยะฟักตัวของโรคอยู่ที่ประมาณ 3-6 วันหลังได้รับเชื้อ

ทำไมโรคนี้ระบาดหนักในเด็กเล็กและช่วงหน้าฝน?

เด็กเล็กอายุต่ำกว่า 5 ปีมีความเสี่ยงสูงเป็นพิเศษ เพราะยังไม่มีภูมิคุ้มกันต่อไวรัสกลุ่มนี้ และมีพฤติกรรมชอบหยิบจับสิ่งของหรือของเล่นเข้าปาก อีกทั้งการอยู่รวมกันในโรงเรียนหรือศูนย์เด็กเล็กยังทำให้เชื้อแพร่กระจายได้ง่ายขึ้น ส่วนในแง่ฤดูกาล อากาศเย็นและความชื้นสูงในช่วงฤดูฝนเอื้อต่อการอยู่รอดและแพร่กระจายของเชื้อไวรัส จึงเป็นเหตุผลที่พบการระบาดสูงในช่วงนี้ของทุกปี

เด็กที่หายจากโรคมือเท้าปากแล้ว ยังแพร่เชื้อได้อยู่หรือไม่?

ข้อมูลที่พ่อแม่หลายคนอาจไม่ทราบคือ แม้ผื่นและอาการต่าง ๆ จะหายไปแล้ว เด็กก็ยังสามารถแพร่เชื้อไวรัสผ่านทางอุจจาระได้อีกหลายสัปดาห์ ดังนั้นการรักษาสุขอนามัยที่ดีอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการล้างมือหลังเข้าห้องน้ำหรือเปลี่ยนผ้าอ้อม จึงยังมีความสำคัญแม้ลูกจะกลับไปโรงเรียนได้แล้วก็ตาม

ภาวะแทรกซ้อนที่พบได้ (แม้จะพบไม่บ่อย)

แม้โรคมือเท้าปากส่วนใหญ่จะไม่รุนแรงและหายเองได้ แต่ในบางกรณีอาจพบภาวะแทรกซ้อนที่ต้องเฝ้าระวัง ได้แก่

ภาวะขาดน้ำ เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยที่สุด เนื่องจากแผลในปากทำให้เด็กเจ็บและไม่ยอมดื่มน้ำหรือกินอาหาร
เยื่อหุ้มสมองอักเสบจากไวรัส (Viral meningitis) พบได้น้อยมาก มีอาการไข้ ปวดศีรษะ คอแข็ง
สมองอักเสบ (Encephalitis) เป็นภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่พบได้น้อยที่สุด แต่มีความเสี่ยงสูงต่อชีวิต มักเกี่ยวข้องกับเชื้อ EV71
เล็บมือหรือเล็บเท้าหลุดลอก อาจเกิดขึ้นได้หลังหายป่วยไปแล้วหลายสัปดาห์ ซึ่งเป็นภาวะที่ไม่รุนแรงและเล็บจะงอกขึ้นใหม่ได้เอง

การดูแลลูกเมื่อป่วยเป็นโรคมือเท้าปากที่บ้าน

ปัจจุบันยังไม่มียารักษาโรคมือเท้าปากโดยเฉพาะ การดูแลจึงเน้นบรรเทาอาการตามคำแนะนำของแพทย์ ได้แก่

ให้ยาลดไข้ตามคำแนะนำแพทย์หรือเภสัชกร หลีกเลี่ยงยาแอสไพรินในเด็กโดยเด็ดขาด
ให้ลูกดื่มน้ำหรือของเหลวบ่อย ๆ เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ อาจเลือกอาหารเย็น นุ่ม กลืนง่าย เช่น โจ๊ก ไอศกรีม เพื่อลดการระคายเคืองแผลในปาก
หลีกเลี่ยงอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีรสเปรี้ยวหรือเค็มจัด ซึ่งอาจทำให้แผลในปากระคายเคืองมากขึ้น
แยกลูกจากเด็กคนอื่นจนกว่าไข้จะลดและแผลจะเริ่มแห้ง เพื่อลดการแพร่เชื้อ

วัคซีนป้องกันโรคมือเท้าปาก มีหรือไม่?

ปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันเชื้อ Enterovirus 71 (EV71) ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่ทำให้เกิดอาการรุนแรง โดยสามารถฉีดได้ในเด็กอายุตั้งแต่ 6 เดือน ถึง 5 ปี 11 เดือน 29 วัน ฉีดทั้งหมด 2 เข็ม ห่างกัน 1 เดือน ทั้งนี้วัคซีนนี้ป้องกันเฉพาะเชื้อ EV71 เท่านั้น ยังไม่ครอบคลุมเชื้อไวรัสสายพันธุ์อื่น ๆ ที่ทำให้เกิดโรคมือเท้าปากได้เช่นกัน คุณพ่อคุณแม่ที่สนใจสามารถปรึกษากุมารแพทย์เพื่อพิจารณาความเหมาะสมเพิ่มเติม

สิ่งที่พ่อแม่ควรทำตอนนี้

หมั่นสังเกตอาการลูกทุกวัน โดยเฉพาะไข้ ตุ่มน้ำใส และแผลในปาก
สอนและฝึกให้ลูกล้างมือบ่อย ๆ อย่างถูกวิธี
หลีกเลี่ยงการใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกับเด็กคนอื่น เช่น แก้วน้ำ ช้อน ผ้าเช็ดหน้า
หากลูกป่วย ให้หยุดเรียนจนกว่าจะหายดีตามคำแนะนำแพทย์ เพื่อลดการแพร่เชื้อสู่เพื่อน ๆ
หากพบสัญญาณอันตราย เช่น ซึมลง ชัก หายใจหอบ ควรรีบพาไปโรงพยาบาลทันที

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

อะดีโนไวรัส (Adenovirus) ทำลูกไข้สูง เป็นหวัด ตาแดง พ่อแม่ต้องระวัง!

ลูกป่วยไม่หายสักที อาจไม่ใช่ภูมิคุ้มกันต่ำ! หมอเด็กชี้ อาจแค่เจอไวรัสตัวใหม่

แมลงก้นกระดก มาทุกหน้าฝน ป้องกันอย่างไร วิธีรักษาแผลเบื้องต้น

แหล่งอ้างอิง

กรมควบคุมโรค เตือน “โรคมือเท้าปาก” เริ่มระบาดช่วงเปิดเทอมรับหน้าฝน, กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข, (ข่าวประชาสัมพันธ์ 29 มิถุนายน 2569)
About Hand, Foot, and Mouth Disease, CDC
HFMD Symptoms and Complications, CDC
Hand-foot-and-mouth disease – Symptoms & causes, Mayo Clinic
Hand, Foot & Mouth Disease: What It Is and How It Spreads, Cleveland Clinic
Hand, Foot, and Mouth Disease (HFMD): A Comprehensive Guide, WebMD
โรคมือเท้าปาก (Hand, Foot and Mouth Disease: HFM) สาเหตุ อาการ การรักษา, MedPark Hospital
โรคมือเท้าปาก ป้องกันได้ด้วยวัคซีน, โรงพยาบาลเด็กสมิติเวช
โรคมือเท้าปาก โรคระบาดในเด็กที่ต้องระวัง, รามา แชนแนล คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
โรคมือเท้าปากในเด็ก, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี

มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!