ในช่วง 1 ปีแรกของชีวิต สิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับทารกคือ “นมแม่” เพราะเป็นแหล่งอาหารที่สมบูรณ์ที่สุด มีทั้งสารอาหาร โปรตีน ไขมัน วิตามิน เกลือแร่ รวมถึงสารสร้างภูมิคุ้มกันที่ไม่สามารถหาได้จากที่อื่น แต่คำถามที่คุณแม่มือใหม่หลายคนสงสัยคือ “ลูกควรกินนมแม่วันละกี่ครั้ง ปริมาณเท่าไหร่ถึงจะเพียงพอ?” บทความนี้สรุป ตารางการให้นมลูก (0–12 เดือน) โดยอ้างอิงจาก UC Davis Children’s Hospital และคำแนะนำจาก American Academy of Pediatrics (AAP) และ องค์การอนามัยโลก (WHO) เพื่อเป็นแนวทางให้คุณแม่วางแผนการเลี้ยงลูกได้มั่นใจมากขึ้น
สารบัญ
ตารางให้นมลูก สำคัญยังไง?
- ตารางการให้นมลูก ช่วยให้มั่นใจว่าลูกได้รับสารอาหารและพลังงานเพียงพอตามวัย
- ช่วยสังเกตพัฒนาการและสุขภาพของลูก เช่น ถ้าน้ำหนักขึ้นตามเกณฑ์ แปลว่าปริมาณนมเหมาะสม
- ป้องกันการให้นมน้อยเกินไปหรือล้นเกินจนเกิดปัญหาลูกกินนมแม่ท้องอืด อาเจียน หรืออ้วนเกินวัย
- ตารางการให้นมลูก ช่วยให้คุณแม่จัดการเวลา โดยเฉพาะแม่ทำงานที่ต้องปั๊มนมเก็บ
ตารางการให้นมลูก และความถี่ในการให้นม
| ช่วงอายุ | ความถี่นมแม่ | อาหารเสริม |
| 0–1 เดือน | 10–12 ครั้ง/วัน | ยังไม่แนะนำ |
| 2 เดือน | 8–10 ครั้ง/วัน | ยังไม่แนะนำ |
| 3 เดือน | 8–10 ครั้ง/วัน | ยังไม่แนะนำ |
| 4–5 เดือน | 6–7 ครั้ง/วัน |
เริ่มทดลองอาหารเสริม (ถ้าแพทย์อนุญาต)
|
| 6–7 เดือน | 5–6 ครั้ง/วัน |
ผักบด ผลไม้บด 2 ออนซ์/มื้อ วันละ 1–2 ครั้ง
|
| 8–9 เดือน | 4–6 ครั้ง/วัน |
ผัก/ผลไม้บด 2–5 ออนซ์ วันละ 2 มื้อ
โปรตีนบด (เนื้อ, ถั่ว, เต้าหู้) ของว่างละลายง่าย |
| 10–12 เดือน | 4 ครั้ง/วัน |
ข้าว/แป้ง ¼ ถ้วย
ผัก ¼–½ ถ้วย ผลไม้ ¼–½ ถ้วย โปรตีน 2 มื้อ น้ำผลไม้สด ≤120 ml/วัน |
ข้อมูลอ้างอิง: UC Davis Children’s Hospital, The First 12 Months: What & When to Feed Your Baby (2013)
คำแนะนำการให้นมลูกในแต่ละวัย
0–3 เดือนแรก
- ความถี่สูงสุด วันละ 8–12 ครั้ง เพราะกระเพาะทารกยังเล็ก
- นมแม่ ให้ตามความต้องการ สังเกตจากการร้องหิว ดูดมือ กระสับกระส่าย
- นมผสม ปริมาณจะค่อย ๆ เพิ่มจาก 2–3 ออนซ์ เป็น 4–5 ออนซ์ต่อครั้ง
- เคล็ดลับ: อย่าเร่งให้ลูกดื่มจนหมดขวดเสมอไป ให้เชื่อสัญญาณอิ่มของลูก
4–5 เดือน
- จำนวนครั้งลดลงเหลือวันละ 6–7 ครั้ง
- ปริมาณต่อครั้งเพิ่มขึ้น 4–7 ออนซ์
- อาจเริ่มให้อาหารเสริมตามวัยทีละน้อย (ตามคำแนะนำแพทย์)
- AAP แนะนำ หากลูกคอแข็งแล้ว และแสดงความสนใจอาหาร จึงเริ่มอาหารตามวัยได้
- องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำให้ทารกทานนมแม่อย่างเดียวจนถึง 6 เดือน
6–7 เดือน
- เริ่มเข้าสู่ “วัยอาหารเสริมตามวัย” แต่ นมแม่ยังคงเป็นอาหารหลัก
- นมวันละ 5–6 ครั้ง ปริมาณ 5–7 ออนซ์/ครั้ง
- อาหารเสริม: ผัก ผลไม้บด 1–2 ครั้ง/วัน เน้นบดละเอียด
- WHO แนะนำ ให้กินนมแม่ต่อเนื่องถึงอายุ 2 ปี ควบคู่กับอาหารอื่น
8–9 เดือน
- นมลดเหลือ 4–6 ครั้ง/วัน
- อาหารเสริมหลากหลายขึ้น: ผัก ผลไม้ เนื้อสัตว์บด เต้าหู้ ไข่แดงต้ม
- เริ่มอาหารหยาบนิ่ม เช่น ข้าวบด ขนมเด็กละลายง่าย
10–12 เดือน
- นมแม่ 4 ครั้ง/วัน หรือนมผสม 6–7 ออนซ์/ครั้ง วันละ 3–4 ครั้ง
- ลูกสามารถกินอาหาร 3 มื้อ + ของว่างได้แล้ว
- โปรตีนที่ควรได้รับ ได้แก่ เนื้อไก่ ปลา ถั่ว ไข่แดง (เลี่ยงไข่ขาวในปีแรกเพื่อป้องกันการแพ้อาหาร)
- เริ่มฝึกลูกใช้ถ้วยน้ำแทนขวด
เคล็ดลับการให้นมลูกให้เพียงพอ
- ให้นมตามความต้องการ (On Demand): ไม่ต้องเคร่งตารางเกินไป ให้สังเกตพฤติกรรมลูกเป็นหลัก
- สังเกตสัญญาณอิ่ม: เช่น เลิกดูดเอง เบือนหน้าออกจากเต้า หรือตัวผ่อนคลาย
- น้ำหนักขึ้นตามเกณฑ์: หากน้ำหนักขึ้นตามเกณฑ์ของ WHO แสดงว่าได้รับเพียงพอ
- แม่กินอาหารครบ 5 หมู่: คุณแม่ดื่มน้ำมาก ๆ ช่วยให้น้ำนมเพียงพอ
- หลีกเลี่ยงการบังคับ: การเร่งให้ลูกกินจนหมดอาจทำให้เกิดปัญหาท้องอืด แหวะนม หรือปฏิเสธนม
เกณฑ์น้ำหนักตาม WHO สำหรับเด็กแรกเกิด–12 เดือน
| อายุ | น้ำหนักเฉลี่ยเด็กชาย |
น้ำหนักเฉลี่ยเด็กหญิง
|
| แรกเกิด | 3.3 กก. | 3.2 กก. |
| 1 เดือน | 4.5 กก. | 4.2 กก. |
| 2 เดือน | 5.6 กก. | 5.1 กก. |
| 3 เดือน | 6.4 กก. | 5.8 กก. |
| 4 เดือน | 7.0 กก. | 6.4 กก. |
| 5 เดือน | 7.5 กก. | 6.9 กก. |
| 6 เดือน | 7.9 กก. | 7.3 กก. |
| 7 เดือน | 8.3 กก. | 7.6 กก. |
| 8 เดือน | 8.6 กก. | 7.9 กก. |
| 9 เดือน | 8.9 กก. | 8.2 กก. |
| 10 เดือน | 9.2 กก. | 8.5 กก. |
| 11 เดือน | 9.4 กก. | 8.7 กก. |
| 12 เดือน | 9.6 กก. | 8.9 กก. |
อ้างอิง: WHO Child Growth Standards (0–5 years)
วิธีสังเกตว่าน้ำหนักลูกขึ้นตามเกณฑ์ WHO
- ช่วง 6 เดือนแรก: น้ำหนักควรเพิ่มเฉลี่ย 600–900 กรัม/เดือน
- ครบ 5–6 เดือน: น้ำหนักลูกควรเพิ่มขึ้น ประมาณ 2 เท่าของน้ำหนักแรกเกิด
- ครบ 12 เดือน: น้ำหนักลูกควรเพิ่มขึ้น ประมาณ 3 เท่าของน้ำหนักแรกเกิด
สัญญาณที่ควรปรึกษาหมอ
- น้ำหนักไม่ขึ้นติดต่อกันเกิน 2 เดือน
- น้ำหนักน้อยกว่าเกณฑ์ WHO อย่างชัดเจน
- ลูกดูซึม ไม่ค่อยตื่นมากินนม หรือปฏิเสธนมตลอด
ข้อควรระวัง
- ห้ามให้น้ำผึ้งก่อนอายุ 1 ขวบ เพราะเสี่ยงโรคโบทูลิซึม
- เลี่ยงอาหารเสี่ยงติดคอ เช่น องุ่นทั้งลูก ถั่วแข็ง ป๊อปคอร์น
- ไม่ควรเติมเกลือ/น้ำตาลในอาหารเสริม
- ไม่อุ่นนมในไมโครเวฟ เพราะความร้อนอาจไม่สม่ำเสมอและทำให้ปากลูกพองได้
การให้นมลูกใน 12 เดือนแรก เป็นการวางรากฐานสุขภาพและพัฒนาการของลูกไปตลอดชีวิต ตารางการให้นมลูก ที่อ้างอิงจาก UC Davis และ AAP เป็นเพียงแนวทางเฉลี่ย คุณแม่ควรปรับตามพฤติกรรมของลูกแต่ละคน และให้คิดไว้เสมอว่า ไม่มีสูตรตายตัวว่าลูกต้องกินกี่ออนซ์เป๊ะ แต่เราควรฟังเสียงลูก สังเกตสัญญาณหิว-อิ่ม และตรวจเช็กน้ำหนักตามเกณฑ์คือสิ่งสำคัญค่ะ
ที่มา: UC Davis Children’s Hospital , American Academy of Pediatrics (AAP) , World Health Organization (WHO)
บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ
แจก! ตารางปั๊มนม สำหรับคุณแม่มือใหม่ ปั้มแบบไหนไม่ระบมเต้านม
นมแม่อยู่ได้กี่ชั่วโมง เก็บนมแม่อย่างไรให้อยู่ได้นานที่สุด
ลูกเข้าเต้าแล้ว ควรปั๊มไหม ทั้งเข้าเต้า ทั้งปั๊มจัดเวลายังไงดี