ไม่จดทะเบียนสมรส แม่เปลี่ยนนามสกุลลูกได้เอง ใช้เอกสารอะไรบ้าง 2568

ไม่จดทะเบียนสมรส แม่ เปลี่ยนนามสกุลลูก ได้เอง โดยไม่ต้องให้พ่อเด็กเซ็นยินยอม แล้วถ้าจดทะเบียนสมรสแล้วหย่าล่ะ เปลี่ยนได้ไหม ใช้เอกสารอะไรบ้าง

เมื่อพ่อกับแม่เลิกกัน คุณแม่หลายคนอยาก เปลี่ยนนามสกุลลูก มาใช้ของแม่ แต่ไม่แน่ใจว่าต้องให้พ่อเด็กมาเซ็นยินยอมไหม บทความนี้เราจะชวนแม่ ๆ มาทำความเข้าใจสิทธิทางกฎหมาย ทั้งในกรณีจดทะเบียนสมรส และไม่จดทะเบียนสมรส ขั้นตอนการเปลี่ยนนามสกุลลูก ใช้เอกสารอะไรบ้าง รวมถึงคำถามที่พบบ่อยอื่นๆ กันค่ะ

สารบัญ

ไม่จดทะเบียนสมรส แม่เปลี่ยนนามสกุลลูกได้เอง

ทนายพี พัชรพล- ติวเตอร์ภาษาอังกฤษ และ กฎหมาย อธิบายว่า ถ้าแม่กับพ่อไม่ได้จดทะเบียนสมรส และไม่ได้มีการจดรับรองบุตร แม่มีสิทธิเปลี่ยนนามสกุลลูกได้เอง โดยไม่ต้องให้พ่อเด็กมาเซ็นยินยอม

ทำไมบางอำเภอ ต้องให้พ่อเด็กมาเซ็นยินยอม

คุณแม่บางคนไปขอเปลี่ยนนามสกุลลูกเป็นนามสกุลแม่ แต่อำเภอแจ้งว่า ต้องให้พ่อเซ็นยินยอมด้วย สำหรับเรื่องนี้ ทนายพี พัชรพล อธิบายเพิ่มเติมว่า ในทางปฏิบัติ แต่ละอำเภออาจมีความเข้มงวดในการปฏิบัติแตกต่างกัน บางอำเภออาจขอเอกสารยินยอมจากพ่อเด็กเพิ่ม เพื่อป้องกันปัญหาที่อาจเกิดขึ้นภายหลัง เช่น พ่อเด็กมาฟ้องร้องทีหลัง หรือเมื่อลูกโตแล้วไม่อยากใช้นามสกุลแม่ การให้พ่อเซ็นยินยอม จึงเป็นเหมือนการลดความเสี่ยง และทำให้การเปลี่ยนชื่อ-สกุลมีความรัดกุมมากขึ้น

แต่ก็มีหลายกรณีที่เจ้าหน้าที่ใช้ดุลพินิจ หากแม่มีเหตุผลชัดเจนและอธิบายได้ เจ้าหน้าที่อาจอนุญาตให้เปลี่ยนได้เลย โดยไม่ต้องให้พ่อมาเซ็น

ในทางกลับกัน ถ้าเจ้าหน้าที่เห็นว่ามีประเด็นที่ต้องตรวจสอบ หรือยังไม่มั่นใจ ก็อาจขอให้มีเอกสารยินยอมจากพ่อเด็กเพิ่มเติม เพื่อความถูกต้องและความเป็นธรรมกับทุกฝ่าย

ไม่ได้จดทะเบียนสมรส อำนาจปกครองอยู่ที่มารดา จึงไม่จำเป็นต้องให้บิดาให้ความยินยอม

อย่างไรก็ตามข้อมูลจาก กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ถาม-ตอบงานทะเบียนและบัตรประชาชนกับปลัดชานนท์ ได้ยืนยันว่า หากไม่ได้จดทะเบียนสมรส อำนาจปกครองอยู่ที่มารดา จึงไม่จำเป็นต้องให้บิดาให้ความยินยอม

Q: กรณีมารดายื่นคำร้องขอเปลี่ยนชื่อตัวและชื่อสกุลให้แก่บุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ และมารดาไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับบิดา กรณีดังกล่าวสำนักทะเบียนได้แจ้งให้มารดาขอความยินยอมจากบิดาก่อน แต่มารดาแย้งว่าตนเองเป็นผู้มีอำนาจในการปกครองบุตรแต่ฝ่ายเดียวและบุตรเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของมารดาแต่ฝ่ายเดียว หากสำนักทะเบียนไม่ดำเนินการให้และยังขอความยินยอมจากบิดาอีก จะฟ้องร้องเจ้าหน้าที่ว่าปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ สำนักทะเบียนอำเภอจะต้องดำเนินการในกรณีดังกล่าวอย่างไร

A: กรณีมารดายื่นคำร้องขอเปลี่ยนชื่อตัวและชื่อสกุลให้บุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ และมารดาไม่ได้จดทะเบียนสมรสกับบิดา สามารถทำได้เพราะอำนาจปกครองอยู่ที่มารดา ตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ม.1546 มารดาจึงสามารถใช้อำนาจปกครองทำการแทนบุตรซึ่งยังไม่บรรลุนิติภาวะ เพื่อขอแก้ชื่อสกุลของบิดาไปใช้ชื่อสกุลของมารดาได้โดยไม่ต้องให้บิดาให้ความยินยอมแต่อย่างใด

ไม่จดทะเบียนสมรส แม่ เปลี่ยนนามสกุลลูก ได้เอง โดยไม่ต้องให้พ่อเด็กเซ็นยินยอม

จดทะเบียนสมรส แต่หย่าแล้ว แม่เปลี่ยนนามสกุลลูกได้เองหรือไม่

ถ้าจดทะเบียนสมรสแต่หย่ากันไปแล้ว แม่จะให้ลูกใช้นามสกุลของตัวเอง โดยไม่ต้องให้พ่อมาเซ็นได้ไหม?
ทนายพี พัชรพล อธิบายว่า ให้ดูที่บันทึกท้ายทะเบียนหย่า ว่าใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร

ถ้าในบันทึกระบุว่าแม่เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองฝ่ายเดียว แม่สามารถดำเนินการเปลี่ยนได้เลย ไม่ต้องตามพ่อมาเซ็น
แต่ถ้าไม่ได้ระบุ หรือมีการใช้อำนาจร่วมกัน ต้องให้พ่อเด็กมาเซ็นยินยอมค่ะ โดยเฉพาะถ้าลูกยังอายุต่ำกว่า 20 ปี

เปลี่ยนนามสกุลลูกมาใช้นามสกุลแม่แล้ว แต่ไม่อยากให้ใบเกิดและทะเบียนบ้านลูกมีชื่อของพ่อเด็กอยู่ได้ไหม

การแจ้งเกิด โดยระบุชื่อแม่เพียงคนเดียว และไม่ระบุชื่อพ่อ สามารถทำได้ โดยระบุว่า ไม่ปรากฏบิดา

แต่หากระบุชื่อพ่อไว้ในสูติบัตร (ใบเกิด) แล้วจะไม่สามารถถอนชื่อพ่อออกจากใบเกิดได้ ส่วนทะเบียนบ้าน ถึงแม้เราจะสามารถแก้ไข นามสกุลของลูกได้ แต่ก็ ไม่สามารถลบชื่อพ่อออกจากช่องบิดาได้เช่นกันค่ะ

สิ่งที่แม่ทำได้คือ

เปลี่ยนนามสกุลลูกให้เป็นของแม่ตามสิทธิ์ที่กฎหมายให้
หากแม่ต้องการให้ลูกมาอยู่ในทะเบียนบ้านของแม่แทน (เพื่อความสะดวก เช่น การทำเอกสาร การเข้าโรงเรียน ฯลฯ) ก็สามารถ ย้ายชื่อลูกจากทะเบียนบ้านพ่อ มาทะเบียนบ้านแม่ได้ โดยทำการย้ายปลายทางได้เลย แต่ข้อมูลบิดาในช่องทะเบียนบ้านก็ยังคงแสดงอยู่ ไม่สามารถลบออกได้ค่ะ

เปลี่ยนนามสกุลลูก ทำได้ตอนลูกอายุเท่าไหร่

ในกรณีที่ลูกยังไม่บรรลุนิติภาวะ พ่อหรือแม่ที่มีอำนาจปกครองบุตรสามารถยื่นคำร้องขอ เปลี่ยนนามสกุลลูก ได้ทุกเมื่อ แต่หากลูกอายุ 20 ปีบริบูรณ์แล้ว ลูกอยากเปลี่ยนนามสกุล สามารถทำได้เลย โดยไม่ต้องขออนุญาตพ่อแม่ เพราะกฎหมายถือว่าลูกบรรลุนิติภาวะแล้ว

เปลี่ยนนามสกุลลูก กรณีในใบเกิดมีชื่อพ่อ ต้องให้พ่อเด็กมาเซ็นยินยอมไหม

ประสบการณ์คุณแม่จากเพจทนายพัฒน์ คุยกฎหมาย กล่าวว่า ถ้าไม่ได้จดทะเบียนสมรส สิทธิ์เป็นของแม่แต่ผู้เดียว ถึงใบเกิดจะมีชื่อพ่อก็ตาม เว้นเสียแต่พ่อเด็กได้ไปจดทะเบียนรับรองบุตร พ่อถึงจะมีสิทธิ์ร่วมด้วย กรณีนี้ต้องให้พ่อเซ็นยินยอมด้วย

ขอเปลี่ยนนามสกุลลูก ไปใช้นามสกุลของสามีใหม่ตามคุณแม่ได้หรือไม่

หากคุณแม่อยากให้ลูกที่เกิดกับสามีเก่า เปลี่ยนนามสกุลมาใช้นามสกุลของสามีใหม่ ข้อมูลจากกรมการปกครองระบุว่า สามารถทำได้ โดยมีกฎหมายรองรับอยู่ 2 วิธีค่ะ

ให้สามีใหม่รับบุตรบุญธรรม

คือการที่สามีใหม่ทำเรื่องจดทะเบียนรับลูกของแม่เป็นบุตรบุญธรรมตามขั้นตอนทางกฎหมาย เมื่อลูกถูกจดทะเบียนเป็นบุตรบุญธรรมแล้ว ก็สามารถใช้นามสกุลของสามีใหม่ได้

ขอร่วมใช้นามสกุลกับเจ้าของนามสกุล

ในกรณีที่สามีใหม่เป็น “เจ้าของนามสกุล” และมีหนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียนชื่อสกุล (เอกสาร ช.2) คุณแม่สามารถยื่นคำร้องต่อนายทะเบียน เพื่อให้ลูกเปลี่ยนมาใช้นามสกุลร่วมกับสามีใหม่ได้ค่ะ

เปลี่ยนนามสกุลลูก

เปลี่ยนนามสกุลลูก มาใช้นามสกุลแม่ ใช้เอกสารอะไรบ้าง

สำหรับคุณแม่ที่อยากเปลี่ยนนามสกุลลูกมาใช้ของแม่ สิ่งสำคัญคือการเตรียมเอกสารให้ครบก่อนยื่นเรื่องที่อำเภอค่ะ จะได้ไม่ต้องเสียเวลาไปหลายรอบ มาดูกันเลยว่าต้องใช้เอกสารอะไรบ้าง

เอกสารที่ต้องใช้ในการเปลี่ยนนามสกุลลูกมาใช้นามสกุลแม่

สูติบัตรของลูก (ใบเกิด)
สำเนาทะเบียนบ้านที่มีชื่อลูกอยู่
บัตรประชาชนของแม่ (หรือผู้ดำเนินการแทนผู้เยาว์)
สำเนาทะเบียนบ้านของแม่
หลักฐานการจดทะเบียนหย่า (ถ้ามี)
ใบสำคัญการเปลี่ยนชื่อสกุล (ช.2) หรือ ใบเปลี่ยนชื่อสกุล (ช.5) หรือเอกสารข้อตกลงในการใช้นามสกุล
บัตรประจำตัวประชาชนของลูก กรณีลูกมีอายุตั้งแต่ 7 ปีขึ้นไป

ขั้นตอนการเปลี่ยนนามสกุลลูก มีอะไรบ้าง

การเปลี่ยนนามสกุลลูกอาจดูเป็นเรื่องยุ่งยาก แต่จริง ๆ แล้วขั้นตอนชัดเจนและไม่ซับซ้อนค่ะ แค่เตรียมเอกสารให้ครบ แล้วทำตามขั้นตอนที่อำเภอหรือเขตกำหนด ทุกอย่างก็เป็นไปได้อย่างราบรื่น

ไปติดต่อที่สำนักทะเบียนอำเภอ/เขตที่มีชื่อของลูกอยู่ในทะเบียนบ้าน
แนะนำให้โทรสอบถามล่วงหน้าว่าต้องนัดหมายหรือเตรียมเอกสารอะไรบ้าง เพื่อไม่ให้เสียเวลาไปหลายรอบค่ะ
เจ้าหน้าที่จะให้แบบฟอร์ม (แบบคำร้อง ช.1) เพื่อกรอกข้อมูล ต้องกรอกให้ครบถ้วน ทั้งชื่อ-นามสกุลเดิมของลูก เหตุผลที่ขอเปลี่ยน และนามสกุลใหม่ที่ต้องการใช้
นำเอกสารทั้งหมด เช่น สูติบัตรลูก, สำเนาทะเบียนบ้าน, บัตรประชาชนแม่, หลักฐานการหย่า (ถ้ามี) ไปยื่น
เจ้าหน้าที่จะตรวจสอบว่าเอกสารถูกต้อง ครบถ้วน และตรงกับข้อมูลในฐานข้อมูลทะเบียนราษฎร
เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจสอบแล้วไม่มีปัญหา จะออกหนังสือสำคัญการเปลี่ยนชื่อ-สกุล (ช.5) ให้
จากนั้นเจ้าหน้าที่จะแก้ไขข้อมูลในทะเบียนบ้านของลูก และบันทึกลงในระบบทะเบียนราษฎร
สูติบัตรของลูกจะยังคงเดิม แต่จะมีการบันทึกไว้ว่าเด็กได้เปลี่ยนนามสกุลแล้ว

เปลี่ยนนามสกุลลูก ต้องเสียค่าธรรมเนียมเท่าไหร่

เปลี่ยนนามสกุล ค่าธรรมเนียม 100 บาท
กรณีออกใบแทน ค่าธรรมเนียม 25 บาท

เปลี่ยนนามสกุลลูก ยื่นออนไลน์ได้ไหม

ปัจจุบัน ยังไม่สามารถยื่นเรื่องเปลี่ยนนามสกุลลูกผ่านช่องทางออนไลน์ได้ค่ะ การดำเนินการทั้งหมดต้องไปยื่นคำร้องด้วยตนเองที่ที่ว่าการอำเภอ หรือสำนักงานเขตที่มีชื่อของลูกอยู่ในทะเบียนบ้าน เพื่อให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบและออกเอกสารให้ถูกต้องครบถ้วนค่ะ

สิ่งที่ต้องทำหลังจากเปลี่ยนชื่อและสกุลลูก

หลังจากเปลี่ยนนามสกุลลูกแล้ว อย่าลืมตามไปแก้ไขข้อมูลในเอกสารและหน่วยงานต่าง ๆ ให้ครบถ้วน เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาภายหลังค่ะ

แก้ไขทะเบียนบ้าน ให้ตรงกับชื่อ–สกุลใหม่
ทำบัตรประชาชนใหม่
แก้ไขชื่อในบัญชีธนาคาร ของลูก
แก้ไขกรมธรรม์ประกัน ที่พ่อแม่ทำไว้ให้ลูก
เปลี่ยนชื่อในพาสปอร์ต (Passport) ถ้ามี
แจ้งโรงเรียนและโรงพยาบาล เพื่ออัปเดตข้อมูลให้ถูกต้อง
แก้ไขชื่อในเอกสารสำคัญอื่น ๆ เช่น ทะเบียนการศึกษา, หนังสือรับรองต่าง ๆ

สรุป หากแม่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส แม่จะมีสิทธิเต็มที่ในการเปลี่ยนนามสกุลลูกได้เองโดยไม่ต้องขอความยินยอมจากพ่อเด็ก แต่ถ้าในสูติบัตรมีการระบุชื่อพ่อไว้ และพ่อเด็กได้จดทะเบียนรับรองบุตรแล้ว กฎหมายกำหนดว่าจะต้องมีลายเซ็นยินยอมจากพ่อเด็กด้วยค่ะ

เพื่อความสะดวก แนะนำให้คุณแม่เตรียมเอกสารทุกอย่างให้ครบถ้วน และสอบถามเจ้าหน้าที่อำเภอหรือเขตก่อนล่วงหน้า จะได้ไม่เสียเวลาไปกลับหลายรอบค่ะ

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

เปลี่ยนชื่อลูกในสูติบัตร เปลี่ยนนามสกุล ใช้เอกสารอะไรบ้าง ต้องทำอย่างไร

พ่อแม่เลิกกัน คนที่เจ็บคือลูก เลิกกับพ่อของลูก ควรบอกลูกอย่างไร สิ่งที่ห้ามทำกับลูกเด็ดขาด

10 วิธีเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยว เลี้ยงลูกคนเดียวยังไงให้มีความสุข

ที่มา:

การขอเปลี่ยนนามสกุลบุตร, กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

https://www.dopa.go.th/webboard/topic779

การเปลี่ยนชื่อนามสกุล เด็กยังไม่บรรลุนิติภาวะ, กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

https://www.dopa.go.th/webboard/topic1003

ค่าธรรมเนียมทะเบียนครอบครัวและทะเบียนชื่อตัว ชื่อสกุล, กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

https://stat.bora.dopa.go.th/callcenter1548/kathumnian_family2.htm

งานทะเบียนทั่วไป, สำนักงานเขตบางกะปิ

https://webportal.bangkok.go.th/bangkapi/page/sub/1234/%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%9A%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%A7%E0%B9%84%E0%B8%9B

แม่เด็กเปลี่ยนนามสกุลลูกได้ โดยไม่ต้องให้พ่อเด็กมาเซ็นยินยอม กรณีไม่ได้จดทะเบียนสมรส, เพจทนายพี พัชรพล- ติวเตอร์ภาษาอังกฤษ และ กฎหมาย

ไม่จดทะเบียนสมรส แม่เปลี่ยนนามสกุลบุตรได้เอง, เพจทนายพัฒน์ คุยกฎหมาย

ถาม-ตอบงานทะเบียนและบัตรประชาชนกับปลัดชานนท์, กรมการปกครอง fanpage

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2493070494100078&id=146978675375950&set=a.557953224278491

มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!

บทความโดย

สิริลักษณ์ อุทยารัตน์

เปลี่ยนนามสกุลลูกเปลี่ยนนามสกุลลูก มาใช้ของแม่เปลี่ยนนามสกุลลูก ใช้เอกสารอะไรบ้างเปลี่ยนนามสกุลลูก ไม่จดทะเบียนสมรสเปลี่ยนนามสกุลลูก กรณีจดทะเบียนสมรส

เรื่องแนะนำ