การ “สอนลูกจับปลา” หรือฝึกให้เด็กๆ มีทักษะในการทำสิ่งต่างๆ ด้วยตนเอง ไม่ใช่แค่การแบ่งเบาภาระพ่อแม่ แต่มันคือการสร้าง “Self-Esteem” และความมั่นใจที่เป็นรากฐานสำคัญของชีวิตที่เงินก็ซื้อให้ลูกไม่ได้!
เคยไหมคะแม่ๆ? บางทีเราก็เผลอ “แย่งลูกทำ” ไปซะทุกอย่าง เพราะความรีบ เพราะกลัวเลอะ หรือเพราะกลัวลูกจะลำบาก แต่รู้ไหมคะว่าสุภาษิตโบราณที่ว่า “ให้ปลาหนึ่งตัว มีกินไปหนึ่งวัน แต่ถ้าสอนจับปลา จะมีกินไปตลอดชีวิต” นั้นคือหัวใจสำคัญของการเลี้ยงลูกยุคนี้ การ สอนลูกจับปลา ในที่นี้หมายถึงการให้โอกาสเขาได้ลองผิดลองถูกและฝึกทักษะชีวิตด้วยมือน้อยๆ ของเขาเองค่ะ
ทำไมเราถึงชอบ “หาปลา” ให้ลูกกิน (แทนที่จะสอนเขาจับเอง)?
ในฐานะพ่อแม่ เรามักจะมีเหตุผลที่ฟังดูสมเหตุสมผลเสมอเมื่อเราเข้าไปทำให้ลูก:
- เรื่องของ “เวลา”: การรอให้ลูกใส่ถุงเท้าเองอาจใช้เวลา 10 นาที แต่เราทำเสร็จใน 10 วินาที!
- ความกังวล: เห็นลูกเงอะงะ ลำบากใจ เราก็อยากยื่นมือเข้าไปช่วยทันที
- ความสมบูรณ์แบบ: กลัวนมหก กลัวจานแตก หรือกลัวบ้านเลอะเทอะจนต้องตามเช็ด
แต่ผลการวิจัยยืนยันนะคะว่า หากเรายอม “ใจแข็ง” และเปลี่ยนจากการทำให้ลูก เป็นการ สอนลูกจับปลา ให้เวลาลูกได้เผชิญความท้าทาย พวกเขาจะพัฒนาความเชื่อมั่นในตนเอง ซึ่งเป็นเกราะป้องกันชั้นดีจากโรคซึมเศร้าและความวิตกกังวลในอนาคตค่ะ
5 สเต็ป “สอนลูกจับปลา” เปลี่ยนลูกคุณหนูให้เป็นเด็กที่พึ่งพาตัวเองได้
หากคุณแม่เริ่มสังเกตเห็นว่า “เอ๊ะ! จริงๆ ลูกทำเองได้นี่นา” ลองใช้เทคนิคเหล่านี้เพื่อส่งเสริมความเป็นอิสระให้ลูกกันค่ะ
1. ตั้งความคาดหวังพร้อมเหตุผล (ไม่ใช่แค่สั่ง)
แทนที่จะบอกว่า “เก็บของเล่นเดี๋ยวนี้!” ลองอธิบายให้เขาเข้าใจเป้าหมาย เช่น “ในบ้านเรา เราจะเก็บของที่เล่นเสร็จก่อนไปทำอย่างอื่นนะลูก เพราะถ้าพื้นเลอะเทอะ เราอาจจะเดินสะดุดล้มเจ็บตัวได้ มาช่วยกันทำให้บ้านเราปลอดภัยกันนะ”
2. เสนอ “ตัวเลือก” ฝึกการตัดสินใจ
การสอนลูกจับปลา เริ่มต้นง่ายๆ ด้วยการให้ลูกเลือกเอง เพื่อให้เขารู้สึกมีส่วนร่วมและมีอำนาจในการจัดการชีวิตตัวเอง (ที่เหมาะสมกับวัย)
- วัยหัดเดิน: “วันนี้หนูจะใส่เสื้อลายการ์ตูน หรือเสื้อลายทางดีคะ?”
- วัยประถม: “ลูกอยากลองลงเรียนศิลปะ หรือว่าไปเตะฟุตบอลดีลูก?”
- วัยรุ่น: “หนูอยากจะจัดโต๊ะอาหารตอนนี้ หรือจะช่วยแม่ล้างจานหลังทานเสร็จดีจ๊ะ?”
3. สอนเทคนิคและให้การสนับสนุน
อย่าปล่อยให้ลูกทำโดยไม่แนะนำนะคะ เช่น หากอยากให้ลูกวัยประถมเตรียมอาหารเช้าเอง คุณแม่ต้องสอนวิธีจับกล่องนมให้มั่น ค่อยๆ เทเพื่อไม่ให้ล้นชาม เมื่อเขาทำได้สำเร็จ ความภูมิใจจะมาเต็มแน่นอน และครั้งต่อไปเขาก็จะทำเองได้โดยไม่ต้องพึ่งเรา
4. ใช้คำพูดให้กำลังใจที่เน้นความพยายาม
เปลี่ยนจากคำชมว่า “เก่งจัง” มาเป็นคำพูดที่เน้นความตั้งใจเพื่อกระตุ้นให้ลูกจับปลาต่อไป เช่น
- “แม่เชื่อว่าลูกทำได้ ลองดูอีกนิดนะคะ”
- “แม่ภูมิใจที่เห็นลูกพยายามทำสิ่งนี้ด้วยตัวเองจ้ะ”
5. สังเกตและตั้งคำถามกับตัวเอง
ก่อนจะพุ่งตัวเข้าไปช่วยลูก ลองหยุดหายใจลึกๆ แล้วถามตัวเองดูค่ะ
- “ทำไมฉันถึงรู้สึกว่าต้องทำให้ลูก?”
- “จริงๆ แล้วลูกสามารถทำสิ่งนี้ด้วยตัวเองได้หรือไม่?”
- “ถ้าเขาทำพลาด (เช่น น้ำหก) อะไรคือสิ่งเลวร้ายที่สุดที่จะเกิดขึ้น?”
การเห็นลูกทำอะไรช้าๆ หรือทำผิดพลาดบ้างอาจจะขัดใจเรา แต่เชื่อเถอะค่ะว่าการสอนลูกจับปลาในวันนี้ จะหล่อหลอมให้เขาเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่แข็งแกร่ง พึ่งพาตนเองได้ และกล้าเผชิญโลกกว้างอย่างมั่นใจค่ะ
บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ
สอนลูกเรียนรู้จากปัญหา จาก 10 ตัวอย่างสถานการณ์จากปัญหาใกล้ตัว
สอนลูกให้มี ทักษะคิดแก้ปัญหา เอาตัวรอดได้ ในวันที่พ่อแม่ไม่สามารถอยู่ช่วยลูกได้ตลอด
8 วิธี สอนลูกให้รู้จักศักยภาพตัวเอง ไม่ต้องเก่งที่สุด แค่รู้ว่าตัวเองถนัดอะไร
ที่มา: Psychology Today