อาการอ้วกในเด็ก เกิดจากสาเหตุอะไร ควรทำอย่างไรเมื่อลูกอ้วก

อาการอ้วกในเด็ก สาเหตุการอ้วกนั้นเกิดจากอะไร และควรทำอย่างไรเมื่อลูกอ้วก บทความวันนี้เราจะพาไปทำความรู้จักอาการอ้วกในเด็กกันให้มากยิ่งขึ้นค่ะ ว่าอาการนี้จะสามารถบรรเทาอาการได้ด้วยวิธีไหนบ้าง และสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการอ้วกในเด็กนั้นมาจากอะไรกันแน่ เราจะมาคลายข้อสงสัยเหล่านี้ไปพร้อม ๆ กันค่ะ ไปดูกันเลย

สาเหตุที่ทำให้เกิดอาการอ้วกในเด็ก ทารกแรกเกิด และเด็กเล็ก

1. เด็กกลืนขี้เทาหรือเลือดแม่

• ทารกอาจกลืนเลือดของมารดาระหว่างคลอด ทำให้มีเลือดปนในสิ่งที่อาเจียนออกมาได้ ส่วนการกลืนขี้เทาในน้ำคร่ำอาจสัมพันธ์กับภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ จึงไม่ควรสรุปว่าเป็นเพียงการระคายเคืองกระเพาะอาหาร
• หากทารกอาเจียนภายใน 48 ชั่วโมงหลังคลอด ควรประเมินอาการโดยแพทย์ โดยเฉพาะเมื่ออาเจียนซ้ำ อาเจียนสีเขียว ท้องอืด ซึม หรือดูดนมได้น้อย
• ไม่ควรให้น้ำกลูโคสหรือน้ำผสมน้ำตาลแก่ทารกแรกเกิดเพื่อแก้อาเจียน ควรให้นมแม่ตามความเหมาะสมและปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ค่ะ

2. ทารกได้รับบาดเจ็บระหว่างคลอด

• มักเกิดจากการคลอดยาก ภายหลังจากคลอดจะมีอาการอาเจียน ซึม ชัก กระหม่อมโป่งตึง หากไม่แน่ใจหรือสงสัยควรรีบนำส่งโรงพยาบาล

3. กระเพาะหรือลำไส้อุดกั้น

• เกิดได้จากความผิดปกติแต่กำเนิด เช่น ภาวะลำไส้เล็กส่วนต้นตีบหรืออุดตัน หรือภาวะลำไส้กลืนกัน (intussusception) ซึ่งอาจทำให้มีอาเจียนซ้ำ ปวดท้องเป็นพักๆ ท้องอืด หรือถ่ายเป็นมูกเลือด
• หากอาเจียนเป็นสีเขียว ปวดท้องรุนแรง ท้องอืดมาก หรือซึม ควรรีบพาไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาเร่งด่วนค่ะ

4. โรคติดเชื้อ

• เมื่อมีโรคติดเชื้อเกิดขึ้นในเด็กเล็กทั้งภายในและภายนอกระบบทางเดินอาหาร มักจะอาเจียนร่วมด้วย สาเหตุที่อันตรายร้ายแรง เช่น เยื่อหุ้มสมองอักเสบ ปอดอักเสบ โลหิตเป็นพิษ ส่วนสาเหตุที่ไม่ร้ายแรง เช่น ไข้หวัด ทอนซิลอักเสบ หลอดลมอักเสบ ไอกรน บิด ท้องเดิน กระเพาะปัสสาวะอักเสบ เป็นต้น

5. โรคเชื้อราในช่องปาก

• มักตรวจพบมีฝ้าขาวที่ลิ้น อาเจียนเล็กน้อย ไม่มีอาการผิดปกติอื่น ๆ ใช้ยาเจนเชียนไวโอเลตป้ายลิ้นวันละ 2-3 ครั้งเพื่อรักษา

6. เด็กเล็กสำรอกนม

• พบได้บ่อยในทารก เนื่องจากหูรูดระหว่างหลอดอาหารกับกระเพาะอาหารยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ ทำให้นมไหลย้อนออกทางปากได้ โดยทารกมักยังดูดนมได้ดี ร่าเริง และน้ำหนักเพิ่มขึ้นตามเกณฑ์
• ควรให้นมในปริมาณที่เหมาะสมตามวัย ไม่บังคับให้กินจนมากเกินไป และอาจอุ้มพาดบ่าเพื่อช่วยให้เรอหลังให้นม
• หากอาเจียนพุ่ง อาเจียนสีเขียว มีเลือดปน ท้องอืด ดูดนมได้น้อย หรือมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นไม่เหมาะสม ควรพาไปพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติมค่ะ

7. โรคกรดไหลย้อน

• เด็กอาจมีอาการสำรอกหรืออาเจียนบ่อย ร่วมกับอาการไอเรื้อรัง ปฏิเสธการกินอาหาร หรือกินได้น้อย และน้ำหนักเพิ่มขึ้นไม่เหมาะสม อย่างไรก็ตาม อาการไอตอนกลางคืนเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันว่าเป็นโรคกรดไหลย้อนได้ ควรให้แพทย์ประเมินร่วมกับอาการอื่นๆ ค่ะ

สาเหตุที่ทำให้เกิดอาการอ้วกในเด็กโต

1. ลำไส้อักเสบ

• มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเดิน ซึ่งเกิดจากการติดเชื้อให้การรักษาแบบอาการท้องเดิน

2. ภาวะลำไส้หมุนผิดปกติแต่กำเนิดและลำไส้บิดขั้ว (Intestinal malrotation and volvulus)

• เป็นความผิดปกติแต่กำเนิดที่ลำไส้หมุนตัวและยึดเกาะผิดปกติ ทำให้เสี่ยงต่อลำไส้บิดขั้วและขาดเลือด มักพบในทารกและเด็กเล็ก อาการสำคัญคืออาเจียนเป็นน้ำดีสีเขียว อาจมีท้องอืด ปวดท้อง ถ่ายเป็นเลือด หรือซึมลง
• หากเด็กอาเจียนเป็นสีเขียว ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการผ่าตัดเร่งด่วนค่ะ

3. ไส้ติ่งอักเสบ (Appendicitis)

• อาจมีอาการปวดท้องร่วมกับคลื่นไส้ อาเจียน และมีไข้ โดยไส้ติ่งอักเสบมักเริ่มปวดบริเวณรอบสะดือ ก่อนย้ายไปปวดท้องน้อยด้านขวา ส่วนเยื่อบุช่องท้องอักเสบอาจมีอาการปวดท้องรุนแรง ท้องแข็ง หรือกดเจ็บมาก
• หากสงสัยภาวะเหล่านี้ ควรรีบพาเด็กไปโรงพยาบาลทันที เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสมค่ะ

4. โรคพยาธิไส้เดือน (Ascariasis) 

• เด็กที่ติดเชื้อพยาธิไส้เดือนอาจไม่มีอาการ หรือมีอาการปวดท้อง คลื่นไส้ และเบื่ออาหารได้ หากมีพยาธิจำนวนมาก อาจทำให้ลำไส้อุดตันและอาเจียนได้
• หากสงสัยว่าลูกติดพยาธิ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินและพิจารณาการรักษาที่เหมาะสม ไม่ควรซื้อยาถ่ายพยาธิให้เด็กกินเองโดยไม่ทราบข้อบ่งชี้ โดยเฉพาะในเด็กเล็กค่ะ

5. ความเครียดทางจิตใจ

• เด็กบางคนเมื่อมี ความเครียดทางจิตใจ เมื่อมีเรื่องเครียดมาก ๆ อาจมีอาการอาเจียนได้ ซึ่งอาการจะเป็น ๆ หาย ๆ ไปเอง หรือหากเครียดมากเกินไปอาจทำให้มีอาการเรื้อรังได้

อาการอ้วกในเด็ก บรรเทาอาการอย่างไร?

1. อย่าให้เด็กขาดน้ำ

การอาเจียนทำให้เด็กสูญเสียน้ำอย่างมาก แม้ว่าน้ำเปล่าจะเป็นของเหลวที่ดีที่สุด แต่การให้เด็กดื่มเครื่องดื่มหลากหลายชนิดก็ช่วยให้เด็กดื่มน้ำได้มากขึ้น

2. จิบน้ำและเกลือแร่บ่อย ๆ

ให้เด็กจิบสารละลายเกลือแร่สำหรับท้องเสีย (ORS) ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เช่น ทุก 5–10 นาที หากอาเจียน ให้พักสักครู่แล้วเริ่มจิบใหม่ในปริมาณน้อยลง

สำหรับทารก ควรให้นมแม่ต่อ โดยแบ่งให้นมครั้งละน้อยแต่บ่อยขึ้น

หลีกเลี่ยงการให้ดื่มครั้งละมาก ๆ เพราะอาจกระตุ้นให้อาเจียนเพิ่มขึ้น

3. กินต้มจืดหรือซุป

ต้มจืดหรือซุป ก็สามารถช่วยเด็ก ๆ ไม่ขาดน้ำได้ด้วยเช่นกัน ถ้าเป็นซุปให้เลือกซุปใสและอย่าเลือกซุปที่มีมะเขือเทศ มันฝรั่ง และครีม ซุปไก่ทั่วไปก็ถือเป็นตัวเลือกที่ดี

4. ระวังเครื่องดื่มเกลือแร่

เครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับออกกำลังกายไม่เหมาะสำหรับใช้ทดแทนน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียจากการอาเจียนหรือท้องเสีย เพราะมีปริมาณน้ำตาลและเกลือแร่ไม่เหมาะสม ซึ่งอาจทำให้ท้องเสียมากขึ้นได้

หากเด็กมีอาการอาเจียนหรือท้องเสีย แนะนำให้ใช้ สารละลายเกลือแร่ ORS ที่ผสมตามคำแนะนำบนฉลาก โดยให้จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง ส่วนเด็กที่อาเจียนเพียงเล็กน้อยและไม่มีภาวะขาดน้ำ อาจให้จิบน้ำเปล่าได้ตามวัย และควรให้นมแม่ต่อในทารกค่ะ

ลูกอาเจียนบ่อย ควรให้กินอะไรดี?

• ถ้าลูกยังอาเจียนบ่อย สิ่งสำคัญที่สุดคือการป้องกันไม่ให้ร่างกายขาดน้ำนะคะ โดยให้ลูกจิบน้ำเกลือแร่ ORS ทีละน้อย แต่จิบบ่อย ๆ เพราะถ้าดื่มครั้งละมาก ๆ อาจกระตุ้นให้อาเจียนได้อีก
• ในช่วงที่ยังอาเจียนมาก ไม่ต้องฝืนให้ลูกกินอาหารค่ะ แต่ก็ไม่จำเป็นต้องงดอาหารนานถึง 24 ชั่วโมง หากลูกเริ่มจิบน้ำได้ดีและอาเจียนลดลง สามารถลองให้กินอาหารตามวัยทีละน้อย แล้วค่อยๆ เพิ่มปริมาณตามที่ลูกกินไหว
• ถ้าลูกหิวและอยากกินอาหาร ก็ให้กินได้ค่ะ แต่ควรเริ่มจากปริมาณน้อย ๆ ไม่ต้องบังคับให้กินเยอะ และคอยสังเกตว่าหลังกินแล้วมีอาเจียนเพิ่มขึ้นหรือไม่
• หากลูกอาเจียนตลอดจนดื่มน้ำไม่ได้ ปัสสาวะน้อยลง ซึมลง หรือมีอาการปวดท้องรุนแรง ควรรีบพาไปพบแพทย์นะคะ

เลี่ยงกลิ่นแรงและสิ่งอื่น ๆ ที่ทำให้คลื่นไส้

เด็กบางคน มักจะคลื่นไส้เพราะกลิ่น กลิ่นอาหารและกลิ่นปรุงอาหาร น้ำหอม ควัน ความร้อน ความชื้น และแสง อาจทำให้อาการคลื่นไส้แย่ลงได้ แต่อาการที่ว่านี้ก็ต่างกันออกไปในแต่ละคน แต่ถ้าเด็กบ่นว่าคลื่นไส้ ให้พาเด็กไปที่ห้องสบาย ๆ ที่มีแสงสว่างปกติ เลี่ยงที่กลิ่นแรง ๆ ไม่สามารถเข้าไปได้

ให้เด็กพักผ่อน

ปกติเด็กที่คลื่นไส้ก็มักจะซึม ๆ อยู่แล้ว แต่บางครั้งเด็กก็จะไม่สนใจอาการคลื่นไส้ ถ้าเขาตื่นเต้นหรือกำลังอยู่กับกิจกรรมบางอย่าง  เด็กบางคนจะซนมากขึ้นเล็กน้อยเวลาที่ป่วย แต่การทำกิจกรรมที่ใช้ร่างกายมากเกินไป อาจทำให้อาการของเด็กแย่ลงได้

ลูกอาเจียน ต้องกินอาหารจืดไหม?

ไม่จำเป็นต้องกินอาหารจืดอย่างเดียวค่ะ เมื่อลูกอาเจียนลดลงและเริ่มกินอาหารได้ ให้เริ่มจากอาหารที่กินง่ายและคุ้นเคย เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก ข้าวสวยนิ่ม ๆ หรือกล้วย โดยให้ครั้งละน้อย ๆ ก่อน

ไม่จำเป็นต้องจำกัดอาหารแค่ไม่กี่ชนิด เพราะไม่ได้ช่วยให้อาการอาเจียนหายเร็วขึ้น เมื่อลูกกินได้ดีขึ้น ก็สามารถกลับมากินอาหารตามวัยได้ตามปกติ ทั้งข้าว เนื้อสัตว์ ไข่ ผัก และผลไม้ โดยไม่ต้องรอให้ครบ 1–2 วันค่ะ

เลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูงและมีรสเผ็ด

ช่วงที่ลูกยังคลื่นไส้หรืออาเจียน ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง เช่น ของทอด อาหารมัน ๆ และอาหารรสเผ็ด เพราะอาจทำให้รู้สึกไม่สบายท้องมากขึ้นค่ะ

ลองโภชนบำบัด

แนะนำให้ลองการรักษาแบบโภชนบำบัด ก็คือการให้อาหารที่เหมาะสมกับโรคที่เป็นอยู่ และจัดให้ถูกหลักโภชนาการ เพื่อที่จะหาว่าอาหารชนิดไหนที่อาจทำให้อาเจียน ปกติแล้วนักโภชนาการที่ขึ้นทะเบียนจะทำงานร่วมกับคุณแม่และเด็ก เพื่อออกแบบแผนการรับประทานอาหารที่ตรงกับความต้องการของเด็กโดยเฉพาะ ปรึกษากุมารแพทย์เกี่ยวกับโภชนบำบัด เพราะแพทย์จะสามารถแนะนำนักโภชนาการให้คุณแม่และเด็กได้

บทความที่เกี่ยวข้อง : สังเกตอาการขาดน้ำในเด็กแรกเกิด ก่อนจะสายไปจนต้องเข้าห้องฉุกเฉิน

หากลูกอาเจียน อาการแบบไหนควรพาลูกไปพบแพทย์?

อาการอาเจียนในเด็กพบได้จากหลายสาเหตุ แต่บางครั้งอาจเป็นสัญญาณของภาวะรุนแรงได้ ผู้ปกครองควรสังเกตอาการต่อไปนี้ค่ะ

1. อาเจียนต่อเนื่อง กินน้ำไม่ได้ หรือมีอาการขาดน้ำ

หากลูกอาเจียนซ้ำ ๆ จนดื่มน้ำหรือกินนมไม่ได้ หรือมีอาการขาดน้ำ เช่น ปากแห้ง ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปัสสาวะน้อยลง ซึมลง หรืออ่อนเพลียผิดปกติ ควรรีบพาไปพบแพทย์ โดยเฉพาะทารกและเด็กเล็กที่เสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำได้ง่าย

2. อาเจียนเป็นเลือด หรืออาเจียนสีเขียว

หากอาเจียนมีเลือดปน หรือมีสีเขียวชัดเจน ควรพาไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะร้ายแรง เช่น เลือดออกในทางเดินอาหารหรือลำไส้อุดตัน

3. อาเจียนหลังรับประทานอาหารที่สงสัยว่าปนเปื้อน

หากลูกอาเจียนร่วมกับท้องเสีย ปวดท้อง หรือมีไข้ หลังรับประทานอาหารที่สงสัยว่าปนเปื้อน ควรพาไปพบแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุและความรุนแรง

4. มีอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย

• หากลูกปวดท้องรุนแรง ท้องบวม มีไข้สูงร่วมกับอาการซึม หรือถ่ายเป็นเลือด ควรรีบพาไปพบแพทย์ทันที
• หากลูกอาเจียนไม่หยุด ดื่มน้ำไม่ได้ หรือมีอาการน่าเป็นห่วง ไม่ควรรอให้ครบ 12 หรือ 24 ชั่วโมงนะคะ ควรรีบพาไปพบแพทย์ทันที

เป็นอย่างไรกันบ้างคะ สำหรับข้อมูลที่เรานำมาฝากกันวันนี้ อาการอ้วกในเด็ก เรียกได้ว่าเป็นอาการที่สามารถเกิดขึ้นได้จากหลากหลายสาเหตุที่แตกต่างกัน ยิ่งลูกอ้วกบ่อย ก็ยิ่งถือเป็นการบ่งบอกถึงสัญญาณอันตรายต่อสุขภาพของลูกน้อย ดังนั้น เมื่อเกิดเหตุการณ์นี้ขึ้น แนะนำให้รีบพาลูกน้อยไปพบแพทย์เพื่อทำการรักษา และตรวจสอบหาสาเหตุทันทีนะคะ

ได้รับการตรวจสอบข้อมูลโดย พญ.สีวลี สีดาฟอง

แพทย์ผู้ชำนาญการโรคระบบทางเดินอาหารและตับในเด็ก โรงพยาบาลวิมุต

บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ :

อาหารเป็นพิษในเด็ก โรคฮิตช่วงหน้าร้อน เกิดจากอะไร รักษายังไง

ลูกแหวะนม สำรอกนม ทารกแหวะนม สำรอกนม เกิดจากอะไร อันตรายไหม และควรดูแลอย่างไร?

สาเหตุที่ทำให้คลอดยาก เป็นเพราะ 7 สาเหตุนี้

ที่มา : wikihow, thailandonlinehospital, โรงพยาบาลวิมุต

บทความอัปเดตล่าสุด ตุลาคม 2569