เชื้อแบคทีเรียตัวร้ายตัวหนึ่งที่ทำให้เด็กเล็ก (โดยเฉพาะอายุต่ำกว่า 2 ปี) และคนชราอายุมากกว่า 65 ปีป่วยจนถึงป่วยหนักได้ก็คือ เชื้อนิวโมคอคคัส (Pneumococcus; Streptococcus pneumoniae) ทำให้เกิดการติดเชื้อของทางเดินหายใจ พูดง่าย ๆ ก็คือ ไข้หวัด ไข้คออักเสบและหูชั้นกลางอักเสบนี่แหละครับ … โดยเชื้อนิวโมคอคคัสนี้อาจทำให้เกิดการติดเชื้อที่รุนแรง โดยลุกลามลงไปในปอด เข้ากระแสเลือด ไปยังเยื่อหุ้มสมองและสมอง ทำให้เกิดปอดอักเสบ (Pneumonia) การติดเชื้อในกระแสเลือด (Bacteremia) และโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ (Meningitis)
การติดเชื้อที่ลุกลามนี้ เราเรียกมันว่า โรคIPD นั่นเอง โดยมีอาการของการติดเชื้อลุกลามมีตั้งแต่ ไข้ ไอ หอบเหนื่อย ความดันโลหิตต่ำ ปวดศรีษะ คอแข็ง ชักเกร็ง และซึมหมดสติ แน่นอนว่าอาจรุนแรงจนทำให้เกิดการทุพพลภาพ พิการและเสียชีวิตได้ โดยพบว่าเด็กจะมีการสะสมของเชื้อแบคทีเรียในลำคอมากกว่าผู้ใหญ่ จึงทำให้เกิดการแพร่กระจายของเชื้อได้ง่ายกว่า ข้อมูลในปี พ.ศ.2558 พบว่าอุบัติการณ์การติดเชื้อนิวโมคอคคัสในเด็กของประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้สูงถึง 2,432 รายต่อเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 5 ปีหนึ่งแสนราย และมีผู้เสียชีวิต 69,200 คน [1]
เชื้อแบคทีเรียนิวโมคอคคัสมีราว 100 สายพันธุ์ (ซีโรไทป์) โดยจากข้อมูลของประเทศไทยพบว่ามีสายพันธุ์ที่พบบ่อย 5 สายพันธุ์ เรียงลำดับจากสายพันธุ์ที่พบบ่อยที่สุดลงไป ได้แก่ 6B, 19A, 14, 18C และ 6A โดยพบว่าสายพันธุ์ 19A เป็นสายพันธุ์ที่พบเพิ่มขึ้นในเด็กอายุน้อยกว่า 5 ปีในช่วง 10 – 15 ปีที่ผ่านมา (จาก 5.6% เป็น 18.3% จากช่วงปี 2543-2552 เทียบกับ 2552-2555) [1] นอกจากนี้ยังพบว่าสายพันธุ์ที่ดื้อยามากขึ้นก็คือสายพันธุ์ 19A นี้ด้วยเช่นกันทั่วโลก รวมถึงประเทศไทยด้วย [2]
ข้อดีก็คือ ในปัจจุบันเรามีวัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส หรือที่เรามักรูจักกันในนาม “วัคซีนป้องกันโรคไอพีดี” แล้ว ในประเทศที่พัฒนาอย่างสหรัฐอเมริกาและยุโรป รวมถึงอีกหลายประเทศทั่วโลกได้บรรจุ ‘วัคซีนIPD’ เป็นวัคซีนพื้นฐานที่เด็กทุกคนในประเทศจะได้รับ โดยสำหรับในประเทศไทย วัคซีนIPD ยังเป็นวัคซีนทางเลือกหรือวัคซีนเสริมที่คุณพ่อคุณแม่ต้องจ่ายเงินเพื่อให้ลูกได้รับ … คำถามที่พบบ่อยตามมาก็คือ
“เราจำเป็นต้องให้ลูกรับวัคซีนไอพีดีหรือไม่”
“วัคซีนไอพีดี คุ้มค่าเงินที่เสียไปหรือไม่”
คำตอบก็คือ การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาครับ ด้วยความที่เป็น ‘วัคซีนทางเลือก’ สำหรับประเทศไทย การพิจารณาจึงต้องขึ้นกับบริบทของแต่ละครอบครัวด้วยครับ ในทางปฏิบัติ วัคซีนฉีดย่อมดีกว่าไม่ฉีด คงคุ้มค่าอยู่แล้วหากเทียบกับตอนลูกป่วยต้องนอน รพ. จากโรคที่ป้องกันได้ และอาจมีผลแทรกซ้อนจากการติดเชื้อที่รุนแรงอีกด้วย ขึ้นกับเงินในกระเป๋าและความเสี่ยง
กลุ่มที่เสี่ยงต่อไอพีดีที่ควรฉีด (หากฉีดได้) ก็คือ เด็กเล็กอายุน้อยกว่า 2 ขวบ เด็กในสถานรับเลี้ยงเด็ก และกลุ่มที่มีโรคประจำตัวเรื้อรังที่ไม่ควรเสี่ยงติดเชื้อเลย เช่น โรคหัวใจ โรคไต โรคธาลัสซีเมียชนิดรุนแรง โรคไตวายเรื้อรัง เป็นต้น
ชนิดของ วัคซีนIPD
สำหรับวัคซีนไอพีดีในเด็กอายุต่ำว่า 2 ปี เป็นชนิด ‘คอนจูเกต’ มี 2 ชนิด ได้แก่
– ชนิด 13 ซีโรไทป์ (สายพันธุ์) ป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส 13 สายพันธุ์ ได้แก่ ซีโรไทป์ 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F และ 23F จากการเก็บข้อมูลในประเทศไทย พบว่าวัคซีนชนิดนี้สามารถครอบคลุมสายพันธุ์ที่ก่อโรคในเด็กอายุน้อยกว่า 5 ปี 73.2% – 92% [1]
– ชนิด 10 ซีโรไทป์ (สายพันธุ์) ป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส 10 สายพันธุ์ ได้แก่ ซีโรไทป์ 1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F และ 23F จากการเก็บข้อมูลในประเทศไทย พบว่าวัคซีนชนิดนี้สามารถครอบคลุมสายพันธุ์ที่ก่อโรคในเด็กอายุน้อยกว่า 5 ปี 48.8% – 74% [1]
พบว่าวัคซีนชนิดคอนจูเกตชนิด 13 สายพันธุ์ สามารถครอบคลุมเชื้อนิวโมคอคคัสได้มากกว่า รวมถึงเชื้อนิวโมคอคคัสสายพันธุ์ 19A ที่พบมากขึ้นและดื้อยามากขึ้นในปัจจุบัน โดยผลข้างเคียงของวัคซีนก็ไม่ต่างจากวัคซีนชนิดอื่น ๆ ก็คือ มีโอกาสแพ้ได้แม้จะน้อยก็ตาม และการเกิดไข้หลังจากรับวัคซีนนั่นเอง สำหรับรายละเอียดแนะนำให้สอบถามคุณหมอที่ฉีดวัคซีนให้ลูกเพิ่มเติมครับ
การฉีดวัคซีนไอพีดี เริ่มฉีดได้พร้อมวัคซีนพื้นฐานที่อายุ 2 เดือน #ฉีดเร็วก็มีภูมิคุ้มกันก่อน โดยหากไล่เรียงตามอายุที่ก่อโรคจะพบว่าช่วงอายุที่พบไอพีดีมากที่สุด (ตามการรวบรวมขององค์การอนามัยโลก) คือ น้อยกว่า 1 ปี (มากกว่าครึ่งเกิดก่อนอายุ 1 ขวบ) โดยสามารถรับวัคซีนไอพีดีได้ตั้งแต่อายุ 2 เดือนพร้อมวัคซีนพื้นฐานตามเกณฑ์ที่อายุ 2, 4, 6 และ 12 – 15 เดือน (รวม 4 เข็ม)
หากเริ่มฉีดหลังอายุ 6 เดือนแต่น้อยกว่า 1 ปี ฉีด 3 เข็ม โดยสองเข็มแรกห่างกัน 2 เดือนเข็มที่ 3 ฉีดตอนอายุ 12 – 15 เดือน หากเริ่มฉีดหลังอายุ 1 ขวบฉีด 2 เข็มห่างกันสองเดือนก็พอครับ
แล้วลูกหมอฉีดไหม อย่างที่เคยบอก ‘จัดเต็ม’ เพราะแค่เป็นไข้หวัดธรรมดาก็สงสารลูกมากแล้ว ถ้าเป็นไอพีดีจะขนาดไหน เอาเงินซื้อประกันสุขภาพแพง ๆ มาฉีดวัคซีนดีกว่า (จริง ๆ คือเจียดเงิน F ของออนไลน์มาฉีดวัคซีนให้ลูกก็พอแล้วมั้ยพ่อหมอ 555)
#หมอวินเพจเลี้ยงลูกตามใจหมอ เลี้ยงลูกตามใจหมอ
โปรดปรึกษาแพทย์ของท่านเพื่อขอข้อมูลเพิ่มเติม
เอกสารอ้างอิง
[1] A Gamil, et al. Int J Infect Dis. 2021 Jan;102:429-436.
[2] P Chongtrakool, et al. SEAMEO Trop Med 2022;53:73-90
บทความโดย
ผศ. นพ.วรวุฒิ เชยประเสริฐ
กุมารแพทย์เฉพาะทางด้านโลหิตวิทยา และมะเร็งในเด็ก
Date of preparation: 01 Feb 2023
PP-PRV-THA-0128
มีข้อสงสัยเรื่องการตั้งครรภ์ หรือมีคำถามเรื่องการเลี้ยงลูกหรือเปล่าคะ? ติดตามอ่านบทความ หรือสอบถามสิ่งที่คุณอยากรู้ผ่านแอปของเราได้เลย
ดาวน์โหลด theAsianparent แอปพลิเคชัน ทั้ง IOS และ Android ได้แล้ววันนี้!
TAP Awards 2025
อยากท้อง
แม่ท้อง แม่ให้นม
แม่ผ่าคลอด
หลังคลอด
สุขภาพและโภชนาการ
ลูก
ชีวิตครอบครัว
การศึกษา
ผู้หญิง
ไลฟ์สไตล์
วิดีโอ
คอมมูนิตี้
ชอปปิง
ของรางวัล
VIP Parents
