ท้องแข็งเป็นก้อน ท้องน้อยแข็ง อันตรายไหม ลดอาการท้องแข็งได้อย่างไร

อาการ ท้องแข็งเป็นก้อน หรือ ท้องแข็ง เป็นหนึ่งในอาการที่พบบ่อยที่สุดสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์ โดยเฉพาะในช่วงไตรมาสที่สองและสาม (หลัง 28 สัปดาห์) คุณแม่จะรู้สึกว่าท้องตึง แข็งเกร็งเป็นก้อน ไปทั่วทั้งท้องคล้ายกับตอนปวดประจำเดือน อาการนี้อาจทำให้คุณแม่หลายคนกังวล แต่ส่วนใหญ่แล้วเป็นอาการปกติที่เรียกว่า “การเจ็บครรภ์เตือน” (Braxton Hicks Contractions)

สิ่งสำคัญคือการแยกแยะระหว่างอาการ ท้องแข็งเป็นก้อน แบบปกติ กับอาการท้องแข็งที่เป็นสัญญาณอันตรายของ “การคลอดก่อนกำหนด”

ท้องแข็ง (เจ็บเตือน) ต่างจาก “ลูกดิ้น” หรือ “ท้องอืด” อย่างไร?

• ลูกดิ้น: มักจะรู้สึกแข็งเป็นจุด ๆ หรือเป็นก้อนแข็งที่เคลื่อนที่ได้ ไม่ได้แข็งเกร็งไปทั่วท้อง
• ท้องอืด/อาหารไม่ย่อย: อาจรู้สึกแน่นท้อง แต่ไม่ได้รู้สึกว่ามดลูกบีบตัวเป็นก้อนแข็งอย่างชัดเจน (แม้ว่าการรับประทานอาหารอิ่มเกินไป หรือการกลั้นปัสสาวะจนกระเพาะปัสสาวะโป่ง อาจไปเบียดมดลูกและกระตุ้นให้เกิดอาการ ท้องแข็งเป็นก้อน ได้)
• ท้องแข็งเป็นก้อน (มดลูกบีบตัว): จะรู้สึกว่ามดลูก แข็งเกร็งเป็นก้อน ไปทั่วทั้งท้อง (คลำแล้วแข็งเหมือนลูกบอล) เป็นอยู่สักพัก (30 วินาที – 2 นาที) แล้วก็คลายตัว

สาเหตุของอาการท้องแข็งเป็นก้อน (เจ็บครรภ์เตือน)

อาการเจ็บครรภ์เตือน หรือ Braxton Hicks Contractions คือการที่มดลูกซ้อมบีบตัวเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการคลอดจริง  อาการ ท้องแข็งเป็นก้อน แบบนี้ มักถูกกระตุ้นได้ง่ายจากปัจจัยเหล่านี้:

1. การเคลื่อนไหว: การที่คุณแม่เปลี่ยนอิริยาบถเร็วเกินไป เช่น ลุก นั่ง หรือเดิน
2. กิจกรรมที่มากเกินไป: การทำงานหนัก ออกกำลังกาย หรือเดินมาก ๆ
3. การขาดน้ำ: เมื่อร่างกายขาดน้ำ มดลูกอาจเกิดการหดเกร็งได้ง่ายขึ้น
4. กระเพาะปัสสาวะเต็ม: การกลั้นปัสสาวะ ทำให้กระเพาะปัสสาวะไปเบียดมดลูก
5. การกระตุ้น: การสัมผัสหรือลูบท้องบ่อย ๆ การกระตุ้นหัวนม หรือการมีเพศสัมพันธ์ (ซึ่งอาจทำให้มดลูกบีบตัวและเกิดอาการ ท้องแข็งเป็นก้อน ได้) 
6. ความเครียด: ความวิตกกังวลและความเครียดสามารถกระตุ้นให้มดลูกบีบตัวได้
7. ทารกดิ้นแรง: ในบางครั้ง การที่ทารกดิ้นแรง ๆ ก็สามารถกระตุ้นให้มดลูกหดรัดตัวตามได้

สัญญาณอันตราย: “เจ็บเตือน” (ปกติ) vs “เจ็บจริง” (ต้องพบแพทย์)

นี่คือส่วนที่สำคัญที่สุด คุณแม่ต้องสังเกตว่าอาการ ท้องแข็งเป็นก้อน ของตนเองเข้าข่าย ‘เจ็บครรภ์จริง‘ หรือไม่ โดยเฉพาะหากอายุครรภ์ยังไม่ถึง 37 สัปดาห์ เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะคลอดก่อนกำหนด

สรุปสัญญาณอันตรายที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

หากคุณแม่มีอาการเหล่านี้ โดยเฉพาะเมื่ออายุครรภ์ยังไม่ครบ 37 สัปดาห์ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที 

1. อาการ ท้องแข็งเป็นก้อน ที่ถี่และสม่ำเสมอ (เช่น แข็งทุก 4-5 นาที หรือมากกว่า 4-5 ครั้งใน 1 ชั่วโมง)
2. อาการปวดรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ และนานขึ้นเรื่อย ๆ
3. นอนพักแล้วอาการ ท้องแข็งเป็นก้อน ไม่ดีขึ้น
4. มีเลือดออกทางช่องคลอด (ไม่ว่าจะมีอาการท้องแข็งหรือไม่)
5. มีน้ำเดิน (ถุงน้ำคร่ำแตก)
6. ลูกดิ้นน้อยลง

วิธีรับมือและลดอาการท้องแข็งเป็นก้อน 

หากคุณแม่มั่นใจว่าเป็นเพียงอาการเจ็บเตือน สามารถดูแลตัวเองเบื้องต้นเพื่อลดอาการท้องแข็งเป็นก้อน ได้ดังนี้:

1. นอนพักและเปลี่ยนท่า: หากกำลังเดินหรือยืน ให้ลองนอนพักตะแคงซ้าย หากนอนอยู่ ให้ลองลุกขึ้นเดินช้า ๆ การเปลี่ยนท่าทางมักช่วยให้อาการท้องแข็งเป็นก้อน ที่เป็นเจ็บเตือนหายไป
2. ดื่มน้ำให้เพียงพอ: การขาดน้ำเป็นสาเหตุยอดนิยมของอาการท้องแข็ง การจิบน้ำเปล่าบ่อย ๆ ตลอดวันจึงสำคัญมาก
3. ไม่กลั้นปัสสาวะ: ควรเข้าห้องน้ำทันทีที่รู้สึกปวด เพื่อไม่ให้กระเพาะปัสสาวะไปเบียดมดลูก
4. พักผ่อนให้เพียงพอ: หลีกเลี่ยงการทำงานหนักเกินไป หรือยืนนาน ๆ และจัดการกับความเครียด
5. หลีกเลี่ยงการกระตุ้น: ลดการลูบท้องหรือคลำท้องบ่อย ๆ หากพบว่าการกระตุ้นหัวนมทำให้เกิดอาการท้องแข็งเป็นก้อน ควรงดเว้น
6. หลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์ (ชั่วคราว): หากคุณแม่มีอาการท้องแข็งเป็นก้อนบ่อย หรือมีความเสี่ยงคลอดก่อนกำหนด ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการมีเพศสัมพันธ์
7. รับประทานอาหารย่อยง่าย: หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารมื้อใหญ่จนอิ่มแน่นเกินไป เพราะอาจทำให้ไม่สบายตัวและกระตุ้นมดลูกได้

อาการท้องแข็งเป็นก้อน เป็นเรื่องปกติของการตั้งครรภ์ แต่คุณแม่ต้องหมั่นสังเกตตัวเองเสมอ หากอาการท้องแข็งนั้น “สม่ำเสมอ ถี่ขึ้น แรงขึ้น” หรือมีอาการอันตรายอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น เลือดออก หรือน้ำเดิน ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที อย่าลังเลที่จะปรึกษาแพทย์หากคุณแม่รู้สึกไม่สบายใจ 

_________________________________________________________________________________________

ลงทะเบียนรับการดูแลตั้งแต่เริ่มตั้งครรภ์ กับ theAsianparent Thailand ตั้งแต่ช่วงไตรมาสแรก มาติดตามพัฒนาการของลูกอย่างใกล้ชิด ว่าลูกโตขึ้นแค่ไหนกันนะ ไตรมาสที่ 2 มาฟังเสียงลูกน้อย นับว่าหนึ่งวันลูกดิ้นไหมนะ และ ลูกดิ้นวันละกี่ครั้งด้วยแอพพลิเคชั่น theAsianparent Thailand นี่เป็นแค่ตัวอย่างกิจกรรมบนแอพพลิเคชั่นในส่วนแรก เพราะคุณแม่จะได้รับการดูแล ทั้งอาหารการกิน โดยการออกแบบจากผู้เชี่ยวชาญว่าควรทานอะไรบ้างในแต่ช่วงอายุครรภ์ ยาที่เป็นอันตรายชนิดไหนบ้าง ที่ไม่ควรทาน กิจกรรมใดบ้างที่ทำได้ หรือทำไม่ได้ เคล็ดลับการตั้งชื่อลูกอย่างไรให้เป็นมงคล ทั้งเด็กหญิง และเด็กชาย รวมถึงเตรียมแผนการล่วงหน้าถึงอนาคต การเตรียมคลอด การดูแลตนเองหลังคลอด ที่ครอบคลุมทุกช่วงเวลาที่คุณแม่ต้องการ

ขอบคุณข้อมูลจาก : www.lamaze.org , โรงพยาบาลพญาไท , โรงพยาบาลจุฬารัตน์ 9 แอร์พอร์ต , โรงพยาบาลสมิติเวช ชลบุรี , โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ , คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี 

อัปเดต ณ วันท่ี 28 ตุลาคม 2568

บทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ

ตารางน้ำหนัก และขนาดของทารกในครรภ์ ที่จะบอกว่าลูกในท้องแข็งแรงดีแค่ไหน

การเพิ่มน้ำหนักตัวระหว่างตั้งครรภ์ ทำอย่างไรไม่ให้อ้วนไปทั้งแม่ ทั้งลูก

ลูกไม่ดิ้นกี่ชั่วโมงต้องไปหาหมอ ลูกดิ้นกี่ครั้งต่อวัน ลูกไม่ดิ้น อันตรายแค่ไหน