ลูกตัวสูงกว่าเพื่อนในรุ่นเดียวกัน อาจไม่ใช่แค่เรื่องของความภูมิใจ แต่นี่อาจเป็นสัญญาณเตือนของ 'ภาวะเป็นหนุ่มสาวก่อนวัย' (Precocious Puberty) ที่แอบแฝงอยู่ ทำไมเด็กยุคใหม่ถึงโตไวผิดปกติ? แล้วความสูงที่พุ่งพรวดในวันนี้จะส่งผลเสียต่อร่างกายลูกในระยะยาวอย่างไร? วันนี้ theAsianparent ชวนมาเจาะลึกทุกข้อสงสัยกับ พญ.สิรินยา บุญธนาพิบูลย์ กุมารแพทย์เฉพาะทางโรคต่อมไร้ท่อและเมตาบอลิสม โรงพยาบาลเด็กสินแพทย์ ที่จะมาตอบชัดทุกประเด็นให้คุณพ่อคุณแม่เตรียมรับมือได้ทันค่ะ
ภาวะเป็นหนุ่มสาวก่อนวัย ทำไมเด็กยุคใหม่ถึง "โตไว" ผิดปกติ?
คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจสงสัยใช่ไหมคะว่า "เอ๊ะ...รุ่นเรายังไม่เห็นโตเร็วขนาดนี้เลย" จริงๆ แล้วสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไปมีผลมากค่ะ คุณหมอสิรินยาได้สรุปสาเหตุใกล้ตัวที่ทำให้เด็กๆ ก้าวข้ามวัยเด็กเร็วขึ้น หรือที่เรียกว่า ภาวะเป็นหนุ่มสาวก่อนวัย (Precocious Puberty) ไว้แบบนี้ค่ะ
- พันธุกรรม: ลองนึกย้อนดูว่าคุณแม่มีประจำเดือนเร็วไหม หรือ คุณพ่อเสียงแตกเร็ว สูงเร็วและหยุดสูงเร็วกว่าเพื่อนไหม ถ้าใช่...ลูกก็มีโอกาสสูงที่จะเดินตามรอยนั้นค่ะ
- น้ำหนักตัว: เรื่องกินเรื่องใหญ่! โดยเฉพาะเด็กที่จ้ำม่ำเกินเกณฑ์ ชอบทานของทอด ของมัน หรือแม้แต่เด็กที่มีน้ำหนักแรกเกิดน้อยกว่า 5 กก. ก็มีความเสี่ยงนะ
- สิ่งแวดล้อม: บางครั้งฮอร์โมนแฝงอาจมากับอาหาร หรือ ผลิตภัณฑ์ที่เราใช้ในชีวิตประจำวันโดยไม่รู้ตัว
- ความผิดปกติภายใน: เช่น มีเนื้องอกหรือถุงน้ำบริเวณต่อมใต้สมอง หรือเคยได้รับการกระทบกระเทือนที่ศีรษะ เนื้องอกหรือถุงน้ำที่รังไข่ หรือเนื้องอกที่อัณฑะ
สาเหตุเหล่านี้มีทั้งปัจจัยที่เราควบคุมได้และไม่ได้ค่ะ แต่สิ่งที่ทำได้ทันทีคือการใส่ใจเรื่องโภชนาการและไลฟ์สไตล์ของลูกควบคู่ไปกับการสังเกตความเปลี่ยนแปลง เพื่อลดความเสี่ยงของ ภาวะหนุ่มสาวก่อนวัย ให้ได้มากที่สุดค่ะ
สัญญาณเตือน! ลูกเรามี ภาวะเป็นหนุ่มสาวก่อนวัย หรือเปล่า?
ถึงเวลาที่คุณแม่ต้องสวมบทเป็น "นักสังเกตการณ์" แล้วค่ะ ลองเช็กดูสิว่าลูกน้อยเริ่มมีความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ "ก่อนเวลาอันควร" หรือเปล่า?
สำหรับเด็กหญิง (สังเกตช่วงก่อนอายุ 8-9 ปี)
- เริ่มมีเต้านมขึ้น (เริ่มเจ็บหน้าอก หรือคลำได้ก้อนใต้หัวนม) ก่อนอายุ 8 ปี
- มีตกขาวก่อนวัย หรือมีประจำเดือนก่อนอายุ 9.5 ปี
- ตัวสูงเร็วมาก หรืออัตราการเพิ่มความสูง เร็วกว่า 6 เซนติเมตร /ปี
- เริ่มมีสิว หน้ามัน มีกลิ่นตัว หรือขนรักแร้ ขนหัวหน่าว ก่อนอายุ 8 ปี
สำหรับเด็กชาย (สังเกตก่อนอายุ 9 ปี)
- อัณฑะหรือองคชาติเริ่มขยายตัว
- ส่วนสูงพุ่งพรวดพราดผิดปกติ
- เริ่มมีหนวด มีสิว ขนรักแร้ ขนหัวหน่าว เสียงแตกหนุ่มฟิ้วก่อนเพื่อนวัยเดียวกัน
หากคุณแม่พบสัญญาณแม้เพียงข้อเดียว หรือรู้สึกว่าลูกเปลี่ยนไปไวกว่าเพื่อนรุ่นเดียวกันมาก การพามาปรึกษาคุณหมอเพื่อเช็กให้มั่นใจ จะช่วยให้เราวางแผนรับมือได้ตั้งแต่เนิ่นๆ ค่ะ
หยุดสูงเร็ว-กระทบใจ ผลเสียที่มองข้ามไม่ได้
ฟังดูเหมือนลูกจะแค่โตเร็วเฉยๆ ใช่ไหมคะ? แต่ในมุมการแพทย์ ความเร็วนี้มี "ราคาที่ต้องจ่าย" ค่ะ เพราะอาจส่งผลกระทบต่ออนาคตของลูกได้ยาวๆ เลย
- เตี้ยในตอนโต: แม้วันนี้ลูกจะดูสูงเด่น แต่ภาวะนี้ทำให้อายุกระดูกล้ำหน้าไปมาก กระดูกจะปิดเร็วขึ้น ผลคือลูกจะหยุดสูงไว และความสูงสุดท้ายอาจน้อยกว่าที่ควรจะเป็นตามพันธุกรรมค่ะ
- วุฒิภาวะที่ไม่พร้อม : ลองนึกภาพเด็กประถมต้นที่ต้องรับมือกับการมีประจำเดือน ทั้งเรื่องความสะอาดและการดูแลตัวเอง เป็นเรื่องที่หนักหนาสำหรับใจดวงน้อยๆ มากเลยนะคะ
- บาดแผลจากคนรอบข้าง: การมีรูปร่างต่างจากเพื่อนอาจทำให้ลูกถูกล้อเลียน จนกลายเป็นความอับอายและนำไปสู่ภาวะซึมเศร้าได้ในที่สุด
เพราะความสุขของลูกไม่ได้มีแค่เรื่องส่วนสูงค่ะ การที่เราช่วยชะลอความไวนี้ไว้ ไม่ใช่แค่เพื่อเพิ่มโอกาสสูง แต่คือการคืน "ช่วงเวลาแห่งความสดใส" ให้ลูกได้เติบโตตามวัยอย่างมีความสุขที่สุดค่ะ
พาลูกไปหาคุณหมอ...ต้องตรวจอะไรบ้าง?
ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วเริ่มกังวล ใจเย็นๆ ก่อนนะคะคุณแม่ การพาลูกมาปรึกษาคุณหมอไม่ใช่เรื่องน่ากลัวค่ะ โดยคุณหมอจะเริ่มจากการตรวจเช็กที่ละเอียดและอ่อนโยน เพื่อความมั่นใจที่สุดค่ะ
- X-ray อายุกระดูก: เพื่อดูว่ากระดูกของลูกเดินหน้าไปไกลกว่าอายุจริงแค่ไหน
- เจาะเลือดเช็กฮอร์โมน: ดูระดับฮอร์โมนเพศและสารบ่งชี้อื่นๆ อย่างแม่นยำ
- อัลตราซาวด์: เพื่อดูขนาดของมดลูกและรังไข่ในเด็กหญิง ในกรณีที่สงสัยมีเนื้องอกหรือถุงน้ำที่รังไข่
- MRIสมองและต่อมใต้สมอง : ในเด็กผู้ชายทุกคน หรือเด็กผู้หญิงที่อายุน้อยกว่า 6 ปี ที่สงสัยมีความผิดปกติที่ต่อมใต้สมองจากการตรวจร่างกาย
การตรวจเหล่านี้จะช่วยให้เราเห็นภาพชัดเจนขึ้นค่ะ ยิ่งเราพบความผิดปกติเร็วเท่าไหร่ คุณหมอก็จะช่วยวางแผนดูแลลูกรักได้อย่างแม่นยำ เพื่อให้เขาเติบโตไปอย่างมีคุณภาพในทุกๆ ด้านค่ะ
ข่าวดี! ภาวะหนุ่มสาวก่อนวัย "รักษาได้"
คุณพ่อคุณแม่วางใจได้นะคะ เพราะเทคโนโลยีทางการแพทย์สมัยนี้ช่วยเราได้ค่ะ การรักษา ภาวะเป็นหนุ่มสาวก่อนวัย ก็เพื่อดึงเวลาให้ลูกได้กลับไปใช้ชีวิตวัยเด็กได้อย่างเต็มที่อีกครั้ง
ปัจจุบันมีการรักษาด้วย การฉีดฮอร์โมนสังเคราะห์ (GnRH-analogue) เพื่อเข้าไปช่วยชะลอการหลั่งฮอร์โมนเพศชั่วคราว มีทั้งแบบฉีดทุก 1 เดือน, 3 เดือน หรือ 6 เดือน ซึ่งจะช่วยให้
- ชะลอการปิดของกระดูก เพื่อ "คืนโอกาส" ให้ลูกได้สูงใกล้เคียงศักยภาพ ตามกรรมพันธุ์
- ในเด็กหญิง เต้านมจะเล็กลง ประจำเดือนจะหยุดไปชั่วคราว (ไม่ต้องกังวลเรื่องการมีลูกในอนาคตนะคะ เพราะหลังจากหยุดยา 10 -18 เดือนประจำเดือนจะมาและทุกอย่างจะกลับมาเป็นปกติค่ะ)
- ลูกมีสภาพจิตใจที่ดีขึ้น ไม่ต้องเครียดกับการเปลี่ยนแปลงที่เร็วเกินไป
ข้อมูลน่าสนใจคือมีผลการศึกษาพบว่า ในเด็กผู้หญิงที่ได้รับการรักษาตั้งแต่อายุก่อน 6 ปี มีโอกาสสูงเพิ่มขึ้นได้ถึง 9-10 ซม. เมื่อเทียบกับเด็กที่ไม่ได้รับการรักษาเลยนะคะ
ความรักและความช่างสังเกตของคุณพ่อคุณแม่คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดค่ะ หากพบสัญญาณที่น่าสงสัยเพียงนิด อย่าลังเลที่จะพาลูกมาปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง เพื่อวินิจฉัย ภาวะเป็นหนุ่มสาวก่อนวัย ตั้งแต่เนิ่นๆ เพราะการรักษาที่ทันท่วงที จะช่วยให้เจ้าตัวเล็กของเราเติบโตได้อย่างสมวัย มั่นใจ และมีสุขภาพที่แข็งแรงในระยะยาวค่ะ
เพราะสุขภาพและพัฒนาการที่สมวัยของลูกรักเป็นเรื่องที่รอไม่ได้ เพื่อความสบายใจและสร้างพื้นฐานที่ดีให้กับอนาคตของเขา อย่าลืมพาลูกน้อยมาตรวจเช็กสุขภาพเป็นประจำนะคะ
ที่ โรงพยาบาลเด็กสินแพทย์ เรามีทีมกุมารแพทย์เฉพาะทางด้านต่อมไร้ท่อและเมตาบอลิสม ที่พร้อมดูแลและให้คำปรึกษาอย่างใกล้ชิดและตรงจุดที่สุด เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่คลายทุกความกังวล และให้ลูกน้อยเติบโตอย่างมีความสุขในทุกช่วงวัยค่ะ